Handblad

Universal Design (UD) wordt ook wel Design for All (DfA) genoemd: universeel ontwerpen of ontwerpen voor iedereen: niet alleen voor de ideale, gespierde en atletische mens, maar voor de grootst mogelijke verscheidenheid van mensen gedurende hun volledige levensloop. Dat zijn bijvoorbeeld mensen met een handicap, maar ook senioren die niet zo goed meer te been zijn, of vrouwen met een baby op de arm, die dus maar één arm kunnen gebruiken.

UD gaat niet alleen over de fysieke toegankelijkheid van gebouwen maar kent een veel ruimere toepassing. Het betreft ook het zodanig ontwerpen en concipiëren van producten, gebruiksvoorwerpen en zelfs vormen van dienstverlening, dat geen specifieke aanpassingen voor bepaalde doelgroepen nodig zijn. Denk bijvoorbeeld aan de aankondigingen van haltes op de moderne treinstellen via zowel visuele display als auditief: dat is zowel nuttig voor de gewone reiziger als voor diegenen die een auditieve of visuele beperking hebben.

‘Wat gebouwen betreft betekent Universal Design een zo groot mogelijke toegankelijkheid’, zegt Carl Asaert. ‘Volgens mij is Universal Design binnenkort niet meer weg te denken uit onze architectuuropleidingen. Vergelijk het met duurzaam bouwen: twintig jaar geleden was het milieu nauwelijks een issue, nu kan geen enkele architect het zich nog permitteren om er géén rekening mee te houden.’

Toolkit

De nieuwe leerstoel is het resultaat van een evolutie die gestart is in 2001. Toen startten de drie Vlaamse architectuuropleidingen aan de hogescholen (Hogeschool Antwerpen, Provinciale Hogeschool Limburg en de Hogeschool voor Wetenschap en Kunst) een onderzoeksprogramma om Universal Design in de architectuuropleidingen te integreren. Het onderzoek resulteerde onder meer in een toolkit voor docenten, studenten en architecten.

Gelijklopend met het onderzoek werd aan de deelnemende architectuurscholen het curriculum aangepast en werd Universal Design een onderdeel van de opleiding. In Antwerpen heeft dat geleid tot een aparte leerstoel, in de andere hogescholen wordt het onderwerp op een andere manier in de cursussen verwerkt. ‘Belangrijk is dat de studenten de principes van Universal Design zullen kennen en ze ook kunnen toepassen.’

Groeiende interesse

Intussen groeit de interesse voor Universal Design ook aan de universitaire architectuuropleidingen. Op initiatief van minister Van Brempt (Gelijke Kansen) loopt momenteel een onderzoek om adviezen te formuleren over de manier waarop Universal Design in alle architectuuropleidingen kan worden geïntroduceerd.