Handblad

Al enige tijd is in de gehandicaptensector een proces van zorgvernieuwing aan de gang. Dat moet leiden tot meer zelfbeschikking en levenskwaliteit voor personen met een handicap. Dany Dewulf, projectleider Zorgvernieuwing bij het VAPH, geeft een stand van zaken.

De grote lijnen

Dany Dewulf: ‘Het VAPH heeft de opdracht gekregen om tegen 2010 het zorgdesign van de toekomst uit te tekenen. Daarvoor is een stuurgroep Zorgvernieuwing opgestart met vertegenwoordigers uit alle geledingen van de gehandicaptensector: het VAPH zelf, maar onder meer ook gebruikersverenigingen, voorzieningen en werknemers.’

Resolutie

Zorgvernieuwing is een werk van lange adem. Om te maken dat iedereen op één lijn zit, over partijpolitieke grenzen heen, is onlangs een resolutie gestemd in het Vlaams Parlement die de krijtlijnen van de vernieuwing vastlegt. ‘De resolutie is gebaseerd op een meerjarenanalyse die het VAPH heeft uitgevoerd en toegelicht in de parlementaire commissie Welzijn, Volksgezondheid en Gezin. De resolutie werd met een grote meerderheid aangenomen en vormt zo een basis voor verdere stappen.’

Kernpunten van de resolutie zijn onder meer:

• het structurele tekort aan opvang moet worden weggewerkt,
• het zorgaanbod moet worden gedifferentieerd op basis van de zorgvragen,
• personen met een handicap moeten de organisatie van hun zorg zelf meer kunnen  sturen.

Voorts heeft de resolutie ook aandacht voor een verlichting van de werkdruk in de sector en de integratie met andere beleidsdomeinen, zoals Onderwijs, Werk en Wonen.

Tot slot legt de resolutie ook het principe vast van de zorggarantie voor die personen van wie de zware ondersteuningsvragen de draagkracht van de omgeving en de reguliere zorg overschrijden. ‘Het gaat om de meest behartigenswaardige
situaties’, zegt Dany Dewulf. ‘Niet noodzakelijk voor de mensen met de zwaarste handicap, maar wel voor die gevallen waar de kloof het grootst is tussen de noodzakelijke ondersteuning en de ondersteuning die men nu al krijgt. Wat niet wil zeggen dat het VAPH voor de andere personen met een handicap niet wilof zal opkomen.’

Strategisch plan

De ‘facts and figures’ uit de meerjarenanalyse, de resolutie, maar ook andere documenten die het middenveld al heeft gemaakt, zoals bijvoorbeeld een beginselverklaring, zullen nu als basis worden gebruikt voor een strategisch plan. Hoe dat strategisch plan er zal uitzien? Dat is een kwestie van overleg, zegt Dewulf. ‘Het VAPH zal een voorzet geven, maar we willen zeker ook het debat aangaan met alle belanghebbenden: mensen met een handicap, gebruikersverenigingen, voorzieningen, werknemers, enzovoort.’

Op het terrein

Zorgvernieuwing is niet alleen een werk van grote plannen en de verre toekomst. Ook op het terrein beweegt er heel wat.

PGB-experiment

Dany Dewulf: ‘We zijn nu ongeveer een half jaar bezig met een experiment PG B. Een aantal mensen heeft een persoonsgebonden budget gekregen waarmee ze zelf hun zorg kunnen inkopen.’

‘Het experiment moet uitwijzen hoe mensen omspringen met hun budget en hoe de zorgaanbieders zich daarop organiseren. We willen ook kijken of de zelfbeschikking van de mensen groter wordt, de kwaliteit van leven toeneemt, de mensen beter kunnen participeren in de samenleving, en of ze daardoor tevredener en gelukkiger worden.’

Voortraject

‘Vooraleer met een PG B aan de slag te gaan, is het van belang om de precieze zorgvragen van de mensen goed in kaart te brengen: waar wil ik precies naartoe met mijn leven, welke ondersteuningsvragen heb ik om mijn levensdoelstellingen te kunnen realiseren, en wat is dan de aard en intensiteit van de ondersteuning die nodig is op de verschillende levensdomeinen, zoals onder meer wonen, werk en mobiliteit?’

‘Het is ook van belang dat de verschillende fasen in het voortraject, zoals vraagverduidelijking, trajectbegeleiding, het opstellen van een ondersteuningsplan en inschaling goed op elkaar worden afgestemd.’

Zorggradatie

‘Zorggradatie houdt in dat de ondersteuningsnood zeer modulair in beeld wordt gebracht en dat de personeelsinzet wordt afgestemd op de zorgzwaarte. Om die ondersteuningsnood echt goed in kaart te brengen, werd een nieuw inschalingsinstrument ontwikkeld. Dat instrument werd al gebruikt in het PGB-experiment en zal nu ook binnen geïntegreerde woonprojecten worden uitgetest.’

‘De sector vraagt echter niet alleen om zorggradatie, maar ook om meer personeel. Ik denk dat de overheid begrip moet hebben voor die verzuchting. Ik heb al regelmatig vastgesteld dat er grenzen zijn aan de draagkracht van de professionals.’

Deregulering

‘Grote voorzieningen herverdelen de werkdruk nu al op eigen initiatief, door personeel intern te verschuiven. Kleinere voorzieningen proberen dat ook, door netwerken uit te bouwen. Maar de wetgeving laat momenteel niet toe dat iemand van de ene instelling een paar uur in een andere gaat werken. Dat is maar één van de voorbeelden waar de wetgeving de zorgvernieuwing remt. Ook het huidige erkenningssysteem en de huidige subsidiëringsregels ontnemen de ondernemers veel flexibiliteit en managementruimte.’

‘Daarom willen we ook komen tot een deregulering. Niet alles moet zo strikt in regeltjes worden vastgelegd als vandaag het geval is. We moeten het ondernemerschap in de voorzieningen stimuleren, niet afremmen. Er is nu immers al een heel grote dynamiek in de sector om nog meer zorgvernieuwend te werken.’

Zorgvernieuwing?

Zorgvernieuwing heeft tot doel om de mogelijkheden van personen met een handicap te optimaliseren met het oog op een kwaliteitsvol leven, meer zelfbeschikking en een betere participatie in de samenleving. Zorgvernieuwing wil de zorgaanbieders meer vrijheid bieden om zorg op maat te realiseren en het aanbod beter af te stemmen op de vragen van de persoon met een handicap. In de Zorgvernieuwing wordt ingezet op:

• preventie. Dat gebeurt door personen met een handicap te ondersteunen bij de verduidelijking van hun zorgvraag en de realisatie van hun ondersteuningsplan (het ‘voortraject’). Ook netwerkversterking met behulp van person centered methodieken en meer thuisbegeleiding horen daarbij,
• inclusie, waarbij personen met een handicap moeten worden ondersteund en waarbij handicapspecifieke knowhow en draagvlak moet worden overgebracht in domeinen als onderwijs, werk, mobiliteit of wonen,
• een transparanter en persoonsgebonden basisfinancieringssysteem, om de ondersteuning vanuit de netwerken vraaggestuurd te betalen,
• zorggarantie in de meest behartigenswaardige situaties, maar ook het streven naar engagementen om andere ondersteuning te financieren, al dan niet door het VAPH ,
• een gedereguleerd kader voor de zorgaanbieders, als belangrijke randvoorwaarde voor meer zorg op maat,
• het streven naar een zorgzame samenleving.