Handblad

Personen met een handicap zijn vaak een gemakkelijk slachtoffer van grensoverschrijdend gedrag. Om dergelijk gedrag in een vroeg stadium op te sporen en mogelijke slachtoffers weerbaarder te maken, heeft het Vlaams Fonds onlangs een methodiek opgesteld die ook op cd-rom is uitgebracht.

Bij grensoverschrijdend gedrag wordt vaak gedacht aan seksuele handelingen. Maar het begrip is veel ruimer dan dat, zegt Lieve Pannemans (dvc Sint-Jozefinstituut, Antwerpen). ‘Het gaat bijvoorbeeld ook om pesten, machtsmisbruik of onterechte vrijheidsbeperkende maatregelen. Of zelfs mensen in een rolstoel die het erg vervelend vinden als ze nooit rechtstreeks worden toegesproken, alsof ze een kind zijn: ‘Wat wil hij drinken?’ Ook dat kan worden ervaren als grensoverschrijdend. Opvoeders, maar ook mensen met een handicap zelf of buitenstaanders kunnen grensoverschrijdend gedrag vertonen.’

Bespreekbaar maken

Lieve Pannemans nam deel aan de projectgroep zan het onderzoek van het Vlaams Fonds, geleid door Hilde Slembrouck. Het doel van het onderzoek was om een methodiek te ontwikkelen die voorzieningen van het Vlaams Fonds kunnen hanteren om grensoverschrijdend gedrag reactief, maar vooral preventief aan te pakken. De eerste opzet van de methodiek is om (mogelijk) grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar te maken en de (mogelijke) slachtoffers weerbaarder te maken. ‘We gaan ervan uit dat preventie beter is dan reactie, en dat we ons zeker niet alleen op de strafbare feiten mogen richten. Die zijn uiteraard ontoelaatbaar en er is een meldingsplicht, maar ze zijn maar een heel klein onderdeel van het probleem. We maken duidelijk het onderscheid tussen feiten en vermoedens, of tussen feiten en de interpretatie ervan. Niet om zaken toe te dekken, wel om ze in het juiste perspectief te zien. Elke melding, hoe klein ook, kan een beter beeld geven en moet dus worden genoteerd: als je niet één groot geval maar veel dezelfde kleine meldingen krijgt, heb je evengoed een probleem.’

De door het Vlaams Fonds ontwikkelde methodiek is een hulpmiddel, een voorstel waarmee een voorziening een preventieen reactiebeleid inzake grensoverschrijdend gedrag kan ontwikkelen, maar hoeft uiteraard niet verplicht te worden gevolgd.‘Elke instelling mag zijn eigen beleid ontwikkelen. Maar het kwaliteitsdecreet legt wel op dat elke instelling een beleid rond grensoverschrijdend gedrag moet hebben. Elke cliënt van een instelling in Vlaanderen moet dus terechtkunnen bij een vertrouwenspersoon, binnen de instelling of bij een neutrale organisatie daarbuiten.’

‘Heel interessant’

Op 16 maart 2006 organiseerde het Vlaams Fonds een symposium over de preventie van grensoverschrijdend gedrag. De dag was niet alleen bedoeld voor professionelen, maar ook voor personen met een handicap zelf. Deelnemers Mark Simek en Jurgen Vanaecker waren in elk geval tevreden over de manier waarop het onderwerp werd behandeld.

Jurgen maakte op het symposium duidelijk hoe vervelend hij het vindt als mensen hem niet aankijken, en als ze hem negeren wanneer hij iets vraagt. ‘Ook niets doen kan grensoverschrijdend zijn!’ Marc heeft het dan weer moeilijk met collectieve regels: op exact dàt uur gaan slapen, allemaal hetzelfde eten.

Eigen symposium

‘Ook hier is dus gebleken dat mensen met een handicap grensoverschrijdend gedrag veel ruimer definiëren dan louter seksueel of zelfs fout gedrag’, zegt begeleider Theo Dirkx. grensoverschrijdend zijn dingen die je niet graag hebt.’ ‘

Misschien was het niet meteen de bedoeling van het symposium, maar dergelijke tussenkomsten leggen wel een aantal zaken bloot die leven bij mensen met een handicap. Daarom hebben we besloten om binnen onze instelling een eigen symposium over grensoverschrijdend gedrag te organiseren, om te kijken of dezelfde klachten terugkomen. En in de mate van het mogelijke gaan we er natuurlijk ook rekening mee houden en er iets aan proberen te doen.’

Meer Info

De cd-rom Over grenzen kost € 15. Meer info vindt u op www.vlafo.be of bij de communicatiedienst van het Vlaams Fonds (zie de adressen op p. 7 van dit Handblad). Cliënten van voorzieningen die klachten hebben over misbruik en geweld, volgen meestal het best de procedure rond grensoverschrijdend gedrag van hun voorziening. Lukt dat niet, dan kunnen ze terecht bij de vertrouwenscentra. De
adressen van die centra en nog andere vindt u op www.seksueelgeweld.be.