Handblad

De ruimte is aangenaam warm, met gedempt licht en hier en daar een lichtkolom in pasteltinten. Een moeder en drie kinderen liggen plat op het grote verwarmde waterbed in het midden, dat meetrilt op de tonen van de zachte muziek. Broertje luiert wat in een hangmat iets verderop. De sfeer is ontspannend en rustgevend, zoals in een sauna of relaxruimte.

Snoezelen is een samentrekking van snuffelen en doezelen. Het is een bekende techniek om kinderen en volwassenen met een (meestal) verstandelijke of meervoudige handicap te laten ontspannen. ’In veel snoezelruimtes wordt het daar ook toe beperkt’, zegt Bert Van der Stappen van vzw Het Balanske. ’De klemtoon ligt dan op het doezelen in de relaxruimte. Maar het snuffelen, het actief ontdekken, is minstens even belangrijk.’

Actieve ontdekkingstocht

Om die actieve ontdekkingstocht te stimuleren, heeft Het Balanske rond de relaxruimte verschillende andere ruimtes gemaakt die alle zintuigen zoveel mogelijk aanspreken.

Binnenkomen in de snoezelruimte doe je via een smalle doorgang die de overgang accentueert van het jachtige leven naar de ontdekkingswereld van de snoezelkamers. De muur is bezet met allerlei streelbare materialen en sensoren die, als je erop drukt, lichteffecten tonen. ’Voor kinderen met een mentale handicap is dat meestal een enorme ontdekking. Elk kind heeft de behoefte om zich te manifesteren, om iets te kunnen, maar voor een kind met een handicap zijn de mogelijkheden daartoe soms heel beperkt. Als ze voor het eerst merken dat zij zelf die lichteffecten oproepen, geeft hun dat een enorm gevoel van eigenwaarde.’

Zo zijn er ruimtes voor alle zintuigen. Er is een muziekruimte, met sensoren die de bewegingen van de bezoekers registreren en ze omzetten in muziek. ’Daar is ook een podium dat meetrilt als je in een microfoon zingt of spreekt, zodat bijvoorbeeld dove kinderen een idee kunnen krijgen van hoe het voelt alsje stembanden trillen.’

Ook de spiegelzaal, met een langzaam draaiende schijf in het midden van de vloer, is een groot succes. ’Wij zijn dat misschien gauw beu, maar kinderen met een mentale handicap kunnen er uren op hun rug liggen, om zichzelf te zien bewegen in de spiegels boven zich.’

Vooral gezinnen

Snoezelen is al langer bekend in gehandicaptenwereld, maar dan vooral in instellingen en voorzieningen. Het Balanske is vooral gericht op gezinnen. ’In de schoolvakanties en ’s avonds, na de schooluren, krijgen gezinnen voorrang. De instellingen en voorzieningen komen meestal overdag.’

Die gezinsgerichte aanpak komt niet zo vaak voor, zegt Bert Van der Stappen. ’Bij mijn weten is er nog de Kraanvogel in Zellik en de Regenboog in Genk, maar in Oost- en West-Vlaanderen is er bijvoorbeeld geen gezinsgerichte snoezelruimte en zeker geen die zo uitgebreid is als de onze. In die zin is snoezelen dus nog vrij nieuw. Het Balanske krijgt trouwens Europese subsidies om de knowhow die we met snoezelen hebben opgebouwd, te verspreiden. We werken onder meer samen met een school in Nederland om een snoezelspeeltuin te ontwikkelen en leerlijnen op te stellen voor het bijzonder onderwijs.’

Leerproces

Waarom is dat snoezelen nu zo belangrijk? ’De gezinsleden leren elkaar op een andere manier kennen, en het zijn de kinderen met een handicap die het ritme en de mogelijkheden aangeven. Ze kunnen kiezen uit een veelheid van prikkels die niet afgestemd zijn op ’gewone’ mensen, maar op hun maat zijn gemaakt. Niet het praten is hier belangrijk, zoals in de buitenwereld, maar het doen en ervaren.’

’De kern is: elkaar beter leren kennen in een ontspannende, rustgevende omgeving waar iedereen zichzelf kan zijn. De snoezelbegeleider let er ook op dat niemand het kind iets opdringt. Het komt vaak voor dat de kinderen tijdens de eerste sessies de sensoren niet aanraken, maar dat geeft niet: het moet uit henzelf komen, op het tempo en in de volgorde die ze zelf willen. Dan is de ontdekking des te groter.’

Daarnaast is snoezelen ook een leerproces. ’Meestal komen de gezinnen verschillende keren terug, en zie je de kinderen of volwassenen spelenderwijs leren en hun zintuigen oefenen. Ze doen ervaringen op, leren ook sociale vaardigheden. Dat zijn belangrijke neveneffecten, maar het mooie is dat die dingen in een vrijetijdskader gebeuren: het gaat spelenderwijs. De kwaliteit van het leven staat voorop, niet het leren op zichzelf.’

Omslag

De kinderen met een handicap vinden het gesnoezel in elk geval fantastisch. ’De ouders zijn vaak verbaasd over de enorme omslag die ze met snoezelen kunnen bereiken. Kinderen die buiten de snoezelruimte echt agressief kunnen zijn, komen hier tot rust. Kinderen waarmee je nauwelijks contact hebt, bloeien wat meer open. Eén nadeel: als ouders uit de buurt hier voorbijrijden, gebeurt het al eens dat de kinderen echt gaan roepen, stampen en tieren omdat ze hadden gehoopt te gaan snoezelen. Ik ken mensen die twee straten omrijden om hun boodschappen te kunnen doen.’

Het Balanske biedt een brede waaier vrijetijdsactiviteiten aan mensen met een handicap en hun omgeving. Naast snoezelen kun je er bijvoorbeeld ook muzieklessen volgen. Er is een dansatelier, speelpleinwerking, een thuisoppasdienst en er worden geregeld workshops georganiseerd. Het Balanske wordt gesubsidieerd door het Vlaams Fonds.

Het Balanske

Halensebaan 2
3390 Tielt-Winge
telefoon: 016/63.90.21
e-mail: info@balanske.be

Snoezelen voor gezinnen wordt ook aangeboden door:

De Regenboog

Weg naar As 60a
3600 Genk
telefoon: 089/35.85.65

De Kraanvogel - ’t Mankement

Noorderlaan 4
1731 Zellik
telefoon: 02/466.77.82