Handblad

Van alle ambulante woonvormen was het zelfstandig wonen de pionier. Maar de tijden veranderen, en ook deze ondersteuningsvorm voor personen met een fysieke handicap is aan een opfrisbeurt toe. Samen met de sector organiseerden Kurt Asselman en zijn VAPH-team onlangs een miniconferentie. Eddy Denayer van de diensten zelfstandig wonen ADO Icarus was erbij.

Zelfstandig wonen betekent dat een persoon met een (fysieke) handicap in een aangepaste woning in een gewone woonwijk verblijft, in de buurt van een centraal gelegen ADL-centrum. Vanuit het ADL-centrum wordt assistentie verstrekt bij de activiteiten van het dagelijks leven (vandaar de afkorting ADL): hulp bij het opstaan, wassen, aankleden, eten, enzovoort. De assistenten in het ADL-centrum zijn 24 uur op 24 bereikbaar via een oproepsysteem en geven op aanvraag assistentie.

'Ik vind het zelfstandig wonen nog altijd een prachtig systeem', zegt Eddy Denayer van ADO Icarus. 'Van alle woonvormen sluit hij het best aan bij iemands behoefte aan zelfstandigheid. Ook het gebruik van een oproepsysteem is uniek.'

De eerste experimenten met zelfstandig wonen dateren al van een kwarteeuw geleden. Intussen zijn er veel andere ambulante zorgvormen bijgekomen, elk met hun eigenheid. 'Het volledige landschap is veranderd, en daardoor ook onze plaats in het landschap. Ik heb de laatste tijd de indruk dat zelfstandig wonen een beetje in de vergeethoek wordt gedrumd. Onze ondersteuningsvorm is bijvoorbeeld niet opgenomen in het uitbreidingsbeleid voor 2010.'

Het minicongres dat onlangs werd georganiseerd, was een gezamenlijke initiatief van het VAPH en de sector. 'De bedoeling was om duidelijkheid te scheppen over de omkadering van zelfstandig wonen', zegt Kurt Asselman van het VAPH. Daarnaast wilden we de bestaande wetgeving evalueren en een open dialoog aangaan met de sector en de betrokken partners om samen te zoeken naar constructieve oplossingen.'

'Eigenlijk is iedereen het roerend eens over de grote lijnen', zegt Eddy Denayer. 'Zo is iedereen er van overtuigd dat het regelgevend kader te strikt is, en te weinig aangepast aan de huidige situatie. ADL-centra zijn begonnen als kleine, aparte entiteiten met een beperkt aantal gebruikers en een kleine personeelsgroep. Intussen zijn de meeste organisaties uitgegroeid tot koepels die verschillende ADL-clusters omvatten. Maar de wetgeving erkent nog steeds alleen aparte vestigingsplaatsen.'

'We zouden veel efficiënter kunnen werken als de koepel als één geheel zou worden erkend en gefinancierd. En als de dienstverantwoordelijke niet verplicht zou zijn om een diploma in de sociale sector te hebben, maar ook een andere opleiding (bijvoorbeeld als accountant) zou mogen hebben.'

'Voorts is onze doelgroep de laatste jaren stelselmatig uitgebreid naar mensen die niet alleen ADL-assistentie nodig hebben, maar ook aan een of andere vorm van begeleiding. Diensten voor zelfstandig wonen mogen en kunnen die ondersteuning niet geven. Het zou goed zijn dat we die ondersteuning, waar duidelijk vraag naar is, zelf kunnen aanbieden of door specifieke diensten mogen laten verstrekken'.

'In feite komt het erop neer dat de sector gebaat zou zijn met wat meer ruimte om zelf meer verantwoordelijkheid te nemen. Sinds het begin van onze werking is er veel veranderd, dus wordt het tijd om een en ander aan te passen aan de veranderde tijdsgeest.'

'Dat de overheid ons doelstellingen oplegt, is niet meer dan normaal. Maar over de middelen om die doelstellingen te bereiken, zouden we wat meer zeggenschap mogen krijgen. Want, nogmaals: voor een grote groep mensen ligt zelfstandig wonen het dichtst bij het leven dat ze voor zichzelf wensen. We plaatsen niet alleen de zuivere zorg voorop, maar vooral ook de levenskwaliteit. En daarin was zelfstandig wonen een pionier.'