Handblad

Geïnterneerden zijn personen die, na een strafbaar feit, ontoerekeningsvatbaar verklaard zijn, en opgesloten worden gehouden omdat ze een gevaar vormen voor de maatschappij. In de media ontstaat geregeld commotie als ze zonder een grondig onderzoek vrij worden gelaten en achteraf opnieuw feiten plegen. ’Maar dergelijke blunders mogen ons niet afleiden van de kern’, zegt Martin Vanden Hende: Geïnterneerden zitten in de gevangenis niet op hun plaats.’

Martin Vanden Hende is de directeur van Centrum Obra, een dagcentrum voor personen met een verstandelijke handicap in Evergem. Sinds 2000 heeft centrum Obra ook een werking binnen de gevangenis van Gent, en dat was toen heel nieuw. Sindsdien is er ook in de gevangenis van Merksplas een dergelijk project bijgekomen. Allebei de projecten worden gesubsideerd door het Vlaams Fonds.

Volgens onderzoek van centrum Obra zelf zitten er in Vlaanderen minstens 100 mensen met een verstandelijke handicap achter de tralies. Ze zitten meestal geen gevangenisstraf uit maar zijn geïnterneerd: ze worden opgesloten als bescherming voor de maatschappij, niet als straf. De bedoeling van Centrum Obra is om hen via aangepaste activieiten te reïntegreren in de maatschappij.

Risicoprofiel

’Uiteraard moet die reïntegratie om te beginnen mogelijk zijn’, zegt Vanden Hende. ’Die mensen zitten niet voor niets in de gevangenis, en het is niet omdat ze een handicap hebben dat we ze zomaar moeten vrijlaten. Sommigen zijn niet reïntegreerbaar, bijvoorbeeld omdat er een te hoog risico op hervallen of geweldadigheid is. Maar niet alle geïntegreerden hebben een hoog risicoprofiel. De meesten hebben een gemiddeld of een laag risicoprofiel.

’Veel mensen denken dat geïnterneerden allemaal sexueel delinquenten zijn, maar dat is bij slechts de helft het geval - de andere helft dus niet. En daar zitten onder andere verkrachters bij, maar ook mensen met een verstandelijke handicap die bijvoorbeeld voortdurend werden uitgedaagd en aangemoedigd om hun broek te laten zakken waar iedereen bijstond. En iedereen heeft plezier gehad en gelachen, maar zij zitten wel in de gevangennis. Ik wil niets minimaliseren, maar er is toch een verschil.

’Vaak moet je ook rekening houden met de sociale context. Sommige van onze gasten zijn echt opgegroeid in marginale milieus, waar de enige communicatie bij wijze van spreken uit slaan bestaat. Ik ken iemand die in de gevangennis is geraakt omdat hij altijd maar cd’s bleef stelen, want er was niemand die hem zegde dat dat niet mocht.’

Uitgebreid dossier

Maar de boodschap is dus zeker niet dat alle geïnterneerden zomaar vrij moeten komen, zegt Vanden Hende. ’Sommigen hebben inderdaad zware misdaden begaan en horen in de gevangenis thuis. Anderen kunnen met begeleiding terug een normaler leven opnemen. Maar ook daar is het niet de opzet om iemand zomaar zo snel mogelijk uit de gevangennis te krijgen. En ’buiten de gevangennis’ wil ook niet zeggen dat we zomaar loslaten. Net als bij andere personen met een verstandelijke handicap blijft er begeleiding: in een voorziening of ambulant.’

’Sommige geïnterneerden komen vrij ’onder voorwaarden’ en moeten bijvoorbeeld op bepaalde uren binnen de instelling blijven. Dat wordt allemaal van persoon tot persoon bekeken. Een aantal van hen wordt trouwens ondertussen al opgevangen in een van de drie gespecialiseerde instanties die ondertussen werden uitgebouwd door voorzieningen, en waar veiligheid en toezicht duidelijke prioriteiten zijn.’

’Zelf ben ik ervan overtuigd dat het gevaar op vergissingen sterk vermindert door onze manier van werken. Van onze gasten houden we een dossier bij met een handelingsverslag dat opgemaakt is door deskundige orthopedagogen, en dat gebaseerd is op één à twee jaar observatie.’

Binnen/buiten

Welke activiteiten voert Centrum Obra zoal uit? Binnen de muren van de gevangenis bieden we onder meer Activiteiten Dagelijks Leven aan: De geïnterneerden leren hoe ze zichzelf moeten verzorgen, hun cel onderhouden, enzovoort. We geven ook vorming en ondersteuning bij praktische vaardigheden als lezen, schrijven en het gebruik van de euro. We geven sociale vaardigheidstraining.’

’Als de Commissie voor maatschappelijke bescherming het toelaat, gaan we na verloop van tijd ook af en toe buiten de muren, voor activiteiten in ons dagcentrum of onder begeleiding. Op die manier worden onze gasten langzaam geïnterneerd in de wereld buiten de gevangenis.’

Meer info

www.obra.be