Handblad

Midden vorig jaar startte een aantal dagcentra voor (voornamelijk) mensen met een mentale handicap verschillende projecten op rond arbeidszorg. De experimenten lopen nu ten einde. 'Maar de evaluatie was bij alle deelnemers zo positief dat er zeker een vervolg komt', zegt Jos Theunis, die de projecten voor het Vlaams Fonds coördineert. Het kind krijgt ook een andere naam: 'begeleid werken'.

Tot voor kort hadden mensen met een (mentale) handicap niet echt veel keuze als ze wilden werken. Enerzijds zijn er wel beschutte werkplaatsen, maar omdat ook die meer en meer op rendement zijn gericht, vielen velen daar uit de boot. 'Anderzijds bieden ook veel dagcentra activiteiten aan', zegt Jos Theunis. 'Maar vaak beschouwen mensen met een handicap dat eerder als tijdverdrijf en niet echt als werk. Tussen die twee polen zat er tot voor kort niks.'

Flexibele organisatie

De experimenten met arbeidszorg hebben die lacune nu ingevuld. 'Anders dan bij beschutte werkplaatsen gaat het hier om onbezoldigde arbeid, maar wel buiten het dagcentrum, bij bedrijven in de profit- en non-profitsector. Het kan bijvoorbeeld gaan om iemand die fiches klasseert in de bibliotheek, klusjes opknapt in bejaardentehuizen of bij een bakker werkt. Belangrijk is in elk geval dat de personen met een handicap zelf aangeven welk werk ze graag zouden doen, dat de begeleiders dan een job zoeken die op die wensen aansluit en dat de cliënten, binnen bepaalde grenzen, zelf hun werkritme en werklast kunnen bepalen.'

De meeste van de 200 tot 250 deelnemers aan de projecten waren mensen met een lichte tot matige mentale handicap. Maar in principe is het deelnemersveld niet tot hen beperkt: ook mensen met een fysieke of sensorische handicap kunnen deelnemen. De voorwaarde blijft wel dat het gaat om onbezoldigde arbeid buiten het dagcentrum zelf.

Win-win

De experimenten zijn door zowat alle deelnemers bijzonder positief onthaald. 'De mensen met een handicap zijn tevreden omdat ze echt nuttig werk kunnen verrichten dat aansluit bij hun interesses. De bedrijven krijgen er een hulp bij die ze wel intensief begeleiden.' Vooral dat de arbeid buiten het dagcentrum gebeurt, wordt als een verrijking ervaren. 'Misschien worden de experimentele projecten gewoon voortgezet. Maar ons voorstel is om een en ander een wettelijke basis te geven zodat alle dagcentra hun klanten een dergelijke service kunnen bieden.'

Als het voorstel van het Vlaams Fonds erdoor komt, zou het hele systeem ook van naam veranderen. Arbeidszorg zou dan 'begeleid werken' gaan heten. Die naamsverandering moet vooral dienen om het onderscheid te maken met de arbeidszorg in andere sectoren, die aan dat begrip een heel andere invulling geven. 'Maar het principe, onbezoldigd werk op maat van de cliënt, blijft bewaard. En de bestaande projecten zullen hun werking in elk geval kunnen voortzetten, zij het eventueel binnen hun gewone erkenning als dagcentrum en niet langer als louter experiment.'

Praktisch

Wie wil deelnemen aan een project voor begeleid werken, moet een zorgtoewijzing niet-werkenden hebben van het Vlaams Fonds (dat wil zeggen: een toewijzing voor beschermd wonen, een dagcentrum of een tehuis voor niet-werkenden). Inschrijven kan via een dagcentrum dat aan het project deelneemt. De lijst van deelnemende dagcentra is te verkrijgen bij het Vlaams Fonds.