Horen

Doven en slechthorenden vangen informatie vooral via de ogen op. Concreet wil dat zeggen dat zij aan de hand van het mondbeeld moeten verstaan wat er gezegd wordt. Ze zijn aangewezen op het liplezen. De lichaamsexpressie en de mimiek van de spreker is eveneens een belangrijke informatiebron. Het is vanzelfsprekend dat deze vorm van communicatie een grote inspanning vergt. Daarom enkele tips.

Doven en slechthorenden vangen informatie vooral via de ogen op. Concreet wil dat zeggen dat zij aan de hand van het mondbeeld moeten verstaan wat er gezegd wordt. Ze zijn aangewezen op het liplezen. De lichaamsexpressie en de mimiek van de spreker is eveneens een belangrijke informatiebron. Het is vanzelfsprekend dat deze vorm van communicatie een grote inspanning vergt. Daarom enkele tips.

Spraakverstaan betekent een spreker kunnen horen én verstaan. Wanneer tips niet langer helpen, kan het spraakverstaan verbeterd worden door hoorhulpmiddelen. Hoorhulpmiddelen zijn hulpmiddelen die onder meer het geluid versterken zoals:

  • een handmicrofoon: Als de afstand tussen de spreker en de luisteraar beperkt is, kan een handmicrofoon gebruikt worden om het geluid te versterken. De handmicrofoon bestaat uit een richtmicrofoon en een versterker waaraan een hoofdtelefoon is bevestigd. De microfoon kan om de hals worden gedragen, aan het hemd worden bevestigd, op tafel worden geplaatst of in de hand worden gehouden. Vooral in een omgeving met veel achtergrondlawaai is een handmicrofoon aan te raden.
  • ringleiding
  • IR-geluidsoverdrachtsysteem
  • FM-geluidsoverdrachtsysteem
  • bluetooth-geluidsoverdracht

Wanneer geluid niet langer kan versterkt worden, kan beroep gedaan worden op een tolk voor doven en slechthorenden.

tolk voor doven en slechthorenden

Soorten tolken

Doven en slechthorenden kunnen voor hun communicatie met horenden beroep doen op een 'tolk voor doven en slechthorenden'. Er zijn verschillende tolken.

  • Een tolk Vlaamse Gebarentaal is een persoon die de gesproken taal simultaan omzet in 'Vlaamse gebarentaal' of in 'Nederlands ondersteund met gebaren' en vice versa.
  • Een schrijftolk is een persoon die het gesproken woord simultaan omzet in geschreven tekst. De schrijftolk geeft een zo exact mogelijk geschreven weergave van de mondelinge communicatie. De nota's van de schrijftolk worden enkel meegegeven als alle betrokken partijen daarvoor hun goedkeuring hebben gegeven.
  • Een orale tolk herhaalt alles wat er gezegd wordt met een duidelijk mondbeeld en zonder stem.

Alle erkende tolken in Vlaanderen zijn bij het Vlaams Communicatie Assistentie Bureau voor Doven (CAB) aangesloten: www.cabvlaanderen.be.

Teletolk

Bij Teletolk (www.teletolk.be) vraagt de dove of slechthorende een onlinegesprek aan via internet. Teletolk neemt contact op met de correspondent. De dove of slechthorende tikt zijn vraag in, een teletolk leest de vraag voor aan de correspondent. Op het computerscherm zie je telkens de eigen vraag en het antwoord van de teletolk verschijnen. Het is een gesprek tussen een dove of slechthorende en een teletolk; er is nooit een rechtstreekse dialoog zichtbaar tussen de teletolk en de correspondent. Antwoorden van de correspondent worden weergegeven aan de hand van "de correspondent antwoordt: ...".

Teletolk is een dienst van de Vlaamse overheid. De dienst is kosteloos, maar is enkel bereikbaar van 8 u tot 19 u op weekdagen en van 10 u en 18 u op zaterdag.

Afstandstolken

Bij Afstandstolken is een tolk Vlaamse Gebarentaal (VGT) het medium tussen een dove of slechthorende en een horende persoon. De communicatie tussen de VGT-talige en de tolk verloopt via de webcam of de camera van de smartphone.

De dove gebruiker heeft een smartphone of een computer met internetverbinding en webcam thuis of op het werk. Via de gratis software MyMMX maakt de dove gebruiker een verbinding met de afstandstolkendienst en geeft een telefoonnummer door. De tolk neemt dan contact op met de horende persoon en zal het gesprek van Vlaamse Gebarentaal naar het gesproken Nederlands vertalen, en omgekeerd.

Alle dove VGT-taligen in Vlaanderen met recht op tolkuren kunnen gratis gebruik maken van afstandstolken.

Afstandstolken is een dienst van het Vlaams Communicatie Assistentie Bureau voor Doven (CAB). De dienst is kosteloos, maar is enkel bereikbaar op weekdagen van 8.30 u tot 12.30 u en op woensdagnamiddag van 13.00 u tot 17.00 u.

Voor wie?

Vroeg- of prelinguale doven hebben de gesproken taal niet of nauwelijks verworven. Zij worden doof geboren of verliezen hun gehoor voor hun derde levensjaar. Dus, vooraleer de meest kritische periode om taal te verwerven achter de rug is. Op grond van visuele signalen leren zij hun moedertaal, de Vlaamse Gebarentaal. Doven zijn sterk visueel gericht. Hun ogen zijn dan ook het belangrijkste instrument in hun communicatie.

De groep vroeg- of prelinguale doven kan onderverdeeld worden in twee groepen. De grootste groep communiceert met gebaren en beschouwt de 'Vlaamse Gebarentaal (VGT)' als zijn moedertaal. Een kleinere groep wenst uitsluitend de auditief-verbale (orale) methode te gebruiken. Deze groep beschouwt de Nederlandse taal als moedertaal en gebruikt ter ondersteuning eventueel het 'Nederlands met ondersteunende gebaren (NmG)'.

De meeste prelinguale doven communiceren met horenden via spraakafzien (liplezen) en gesproken Nederlands. Sommigen communiceren met behulp van NmG, schrijven en VGT. In hun communicatie met horenden hebben prelinguale doven vaak nood aan een 'tolk voor doven en slechthorenden'. Onderling communiceren prelinguale doven het meest in VGT en NmG, gevolgd door spraakafzien en gesproken Nederlands.

Postlinguale of doofgeworden personen zijn op latere leeftijd doof geworden. Afhankelijk van de leeftijd waarop zij doof werden, beheersen zij het Nederlands wel, maar kunnen ze de gesproken variant ervan niet meer verstaan. Vaak zijn laatdoven minder vertrouwd met gebarentaal en spitsen zij zich toe op spraakafzien. Zij gebruiken in hun communicatie met horenden hun stem en geen gebarentaal. Vandaar dat zij ook 'orale' doven genoemd worden. Zij verkiezen vaak een orale tolk of een schrijftolk.

Voor zwaar slechthorenden compenseert het hoorapparaat slechts ten dele of helemaal niet. Hun communicatie verloopt zowel via spraak (bij een verworven zwaar slechthorendheid) als via gebaren (bij een aangeboren zwaar slechthorendheid). Deze groep kan baat hebben bij een 'tolk voor doven en slechthorenden'. Personen met een verworven zwaar slechthorendheid verkiezen vaak een orale of tolk of een schrijftolk. Personen met en aangeboren zwaar slechthorendheid verkiezen een tolk Vlaamse Gebarentaal.

Licht tot matig slechthorenden hebben voldoende aan de aanwezige geluidsversterking in het hoorapparaat om te kunnen communiceren via spraak. Zij hebben geen nood aan een tolk voor doven en slechthorenden.

Producten