Keuken

Plaatsing en gebruik van de keukenelementen

Wie zittend kookt, heeft nood aan een aangepaste keuken. Afhankelijk van welke kookactiviteiten er uitgevoerd worden, moeten de volgende keukenelementen aangepast worden:

Plaatsing en gebruik van de keukenelementen

Wie zittend kookt, heeft nood aan een aangepaste keuken. Afhankelijk van welke kookactiviteiten er uitgevoerd worden, moeten de volgende keukenelementen aangepast worden:

  • werkblad
  • spoelbak
  • kraan (zie wonen)
  • kookplaat
  • dampkap
  • koelkast
  • vaatwasser
  • oven/microgolfoven
  • kasten

Werkblad

Het werkvlak moet onderrijdbaar zijn. Er moet minstens 70 cm vrije ruimte zijn onder het werkvlak. Er worden geen kastjes onder het werkvlak geplaatst en de aan- en afvoerleidingen worden in de muur ingewerkt.

Het werkblad moet in hoogte aangepast zijn. Voor een gebruiker van een trippelstoel of voor een rolstoelgebruiker moet het werkblad ongeveer 80 cm hoog zijn. Voor een gebruiker van een hoge trippelstoel, kan het werkblad hoger geplaatst worden.

Als er meerdere personen koken die nood hebben aan een verschillende hoogte van het werkvlak om ergonomisch te kunnen werken, kan gekozen worden voor een verstelbaar werkblad. Zo’n werkblad wordt voorzien van flexibele aan- en afvoerleidingen. Het werkblad kan manueel of elektrisch verstelbaar zijn.

  • Een manueel systeem is geschikt voor wie voldoende functionaliteit heeft in de bovenste ledematen. Het werkblad wordt met een zwengel omhoog of omlaag bewogen. Dat vraagt weinig kracht maar je moet wel kunnen grijpen en voldoende beweeglijkheid hebben in je armen en handen.
  • Bij een elektrisch systeem wordt het werkblad door een motor omhoog of omlaag bewogen. Dat vraagt geen kracht maar je moet wel de schakelaar kunnen bereiken en bedienen.

Als het werkblad niet voortdurend moet versteld worden (bv. in een huurwoning), kan een nastelbaar werkblad geplaatst worden. Een nastelbaar werkblad wordt geplaatst op een systeem met haken. Als de hoogte moet aangepast worden, kan het werkblad hoger of lager geplaatst worden.

Op een vlak en hittebestendig werkvlak kunnen kookpotten verschoven worden. Dat is minder inspannend dan een kookpot vervoeren op je schoot. Ook het risico op verbranden vermindert.

Het werkblad bevat bij voorkeur een afzetvlak naast of onder de oven. Dat kan door een uitschuifbaar werkblad te voorzien. Een uitschuifbaar werkblad wordt ingebouwd in het werkblad of in een kast. Zo’n werkblad kan ook dienen om bijvoorbeeld materiaal bij de hand te plaatsen bij het koken. Zo kun je het aantal verplaatsingen in de keuken beperken.

Spoelbak

De spoelbak is maximum 11 cm diep. Voor personen met gevoelsstoornissen in de benen moet de spoelbak onderaan geïsoleerd zijn.

Kookplaat

Wie zittend kookt, verbrandt zich sneller als hij kookt op gas dan wie rechtstaand kookt. Koken op inductie heeft het voordeel dat de kookzones pas warm worden als er een kookpot op gezet wordt. Keramische platen worden ook zonder kookpot warm en blijven ook warm als ze uitgezet zijn! Ze zijn wel iets veiliger dan gas omdat het geen open vuur is.

Een gasvuur wordt vaak bediend met draaiknoppen. Een draaiknopgreep (zie grijpen, reiken, aanwijzen) houdt de knop vast en maakt het makkelijker om hem om te draaien.

Inductiekookplaten worden bediend met tiptoetsen. Die bediening vergt weinig kracht en beweeglijkheid. Als je niet ver kunt reiken, kies dan voor een model met kookzones naast elkaar en tiptoetsen vooraan.

Een kookvuur wordt best vlak ingebouwd. Zo kunnen potten van en op het vuur geschoven worden.

Dampkap

Om de dampkap te bedienen, kan er een schakelaar op het werkblad gemonteerd worden. Er bestaan ook elektronische dampkappen die bediend worden met een afstandsbediening.

Let op: Een telescopische dampkap, waarbij een deel van de dampkap manueel uitgetrokken moet worden, is niet verkrijgbaar met afstandsbediening.

Koelkast

De koelkast kan eventueel hoger geplaatst worden. maar ook niet te hoog. Koelkasten met laden zijn praktisch omdat je makkelijker aan de inhoud kunt.

Vaatwasser

De vaatwasser wordt op een sokkel van 40 cm hoogte geplaatst. Er bestaan ook vaatwassers met laden. Die zijn handig omdat de inhoud beter bereikbaar wordt zonder dat de gebruiker zich heel diep moet bukken.

De vaatwasser staat bij voorkeur dicht bij de spoelbak.

Oven/microgolfoven

Een oven wordt best zo geplaatst dat het midden van de oven zich op hoogte van het werkblad bevindt. Zo kun je op een veilige manier en zonder veel inspanningen een schaal in de oven schuiven en heb je ook een goed zicht op de inhoud van de oven.

Een oven met een deur die opendraait is beter geschikt dan een oven met een neerklappende deur.

Telescopische geleiders maken het mogelijk om de ovenplaat uit de oven te schuiven zodat je op een veilige manier aan de ovenschaal kunt. Vaak zijn de geleiders inbegrepen bij de oven. Soms bieden de producenten de geleiders afzonderlijk aan tegen een beperkte meerprijs. Je kunt de geleiders op een eenvoudige manier in de oven vastklikken.

Kasten

Als delen van het werkblad onderrijdbaar moeten zijn, is het niet mogelijk om veel kastjes onder het werkblad te plaatsen. De kasten die er zijn, moeten dus optimaal gebruikt worden. Rolkasten kunnen een alternatief vormen voor kastruimte die wegvalt door het onderrijdbaar maken van het werkvlak.

Onderkasten

Een kast met legplanken is niet zo bruikbaar. Je kunt enkel aan de voorwerpen die vooraan en niet te laag in de kast staan.

Een kast met laden is handiger. Bij een kast met afzonderlijke laden, kun je enkel de lade die je nodig hebt, uittrekken. Bij een apothekerskast, trek je de hele kast uit. Dat vergt meer kracht.

Bovenkasten

De hangkasten worden op 40 cm boven het werkblad gehangen. Zelfs dan kun je enkel aan de inhoud die vooraan in de kast staat.

Hangkasten kunnen ook uitgerust worden met een elektrisch liftsysteem. Een verticaal liftsysteem beweegt de kast omlaag en omhoog. Een diagonaal liftsysteem beweegt de kast naar beneden en naar voren. Een veiligheidsstop stopt de beweging als er iets (vb. een fles) in de weg staat.

De bovenkasten worden best voorzien van scharnieren die 165° tot 180° opendraaien zodat een geopende kastdeur niet hindert.

Keukenopstellingen

Voor iedere kok is het belangrijk dat de verschillende elementen in de keuken logisch opgesteld staan en dat de afstanden tussen die verschillende elementen beperkt zijn. Denk daarbij aan afstanden tussen spoelbak en vaatwasser, kookvuur en spoelbak, koelkast en werkvlak, oven en afzetruimte ...

Voor wie zich verplaatst met een trippelstoel of een rolstoel, is het belangrijk dat hij kan manoeuvreren in de keuken, zo weinig mogelijk manoeuvres moet maken en geen hete kookpotten moet verplaatsen op zijn schoot.

Afhankelijk van de beschikbare ruimte, kan gekozen worden voor een:

  • rechte keukenopstelling
  • L-vormige keuken
  • U-vormige keuken
  • parallelle keukenopstelling
  • keuken met een kookeiland

Rechte keukenopstelling

Rechte keukenopstelling

In een rechte keukenopstelling liggen alle keukenelementen op een lijn naast elkaar. Dat heeft als voordeel dat je de potten over het werkblad kunt verschuiven en je je niet moet verplaatsen met een volle of warme pot op je schoot.

Voor een rolstoelgebruiker is een rechte keukenopstelling minder geschikt. Met een rolstoel kun je je niet zijdelings verplaatsen zonder eerst te draaien. Je moet dus vaak manoeuvreren om de verschillende elementen te bereiken. Met een trippelstoel kun je wel zijdelingse verplaatsingen maken.

L-vormige keuken

L-vormige keukenopstelling

In een L-vormige keuken zijn alle keukenelementen met een minimum aan manoeuvres bereikbaar en kunnen kookpotten verschoven worden over het werkblad.

U-vormige keuken

U-vormige keukenopstelling

Ook in een U-vormige keuken kunnen alle keukenelementen met weinig manoeuvres bereikt worden. Er is wel een grotere ruimte nodig dan bij een L-vormige keuken. De beide keukenblokken zijn al snel 120 cm breed. Tussen beide blokken moet minstens 100 cm ruimte gehouden worden voor een gebruiker van een trippelstoel en minstens 150 cm voor een rolstoelgebruiker.

Dat geeft dat voor een U-vormige keuken een breedte nodig is van 220 cm tot 270 cm.

Parallelle keukenopstelling

Parallelle keukenopstelling

In een keuken die parallel opgesteld is, moet al wat meer gemanoeuvreerd worden om alle keukenelementen te bereiken. Kookpotten kunnen over het werkvlak verschoven worden tussen kookvuur en spoelbak als die in hetzelfde werkvlak geplaatst worden.

Een parallelle keukenopstelling kan enkel in een keuken die voldoende breed is. De beide keukenblokken zijn al snel 120 cm breed. Tussen beide blokken moet minstens 100 cm ruimte gehouden worden voor een gebruiker van een trippelstoel en minstens 150 cm voor een rolstoelgebruiker. Dat geeft dat voor een parallelle keukenopstelling een breedte nodig is van 220 tot 270 cm.

Opstelling van een kookeiland

Opstelling van een kookeiland

In een keuken met een kookeiland vormt het kookeiland in feite een obstakel voor een rolstoelgebruiker. Hij moet telkens rond het keukeneiland rijden, als hij zich verplaatst.

Afhankelijk van de plaatsing van de keukenelementen, zijn er meer of minder manoeuvres nodig en kunnen kookpotten al of niet tussen de keukenelementen verschoven worden.

Voor een keuken met een kookeiland is veel ruimte nodig.

Producten