Eén jaar persoonsvolgende financiering: hoever staan we?

De lancering van de persoonsvolgende financiering in 2016 heeft gezorgd voor een fundamentele omwenteling in de zorg. In april 2016 werd een nieuwe aanvraagprocedure ingevoerd. In september 2016 was het kader voor het vergunnen van aanbieders en het besteden van het persoonsvolgend budget klaar. En vooral, in januari 2017 stapten 20.000 cliënten over naar een persoonsvolgend budget.

De verdere uitrol van het nieuwe systeem persoonsvolgende financiering stelt gebruikers, aanbieders en administratie voor grote uitdagingen. Op geregelde tijdstippen geven administrateur-generaal van het VAPH, James Van Casteren en Vlaams minister van Welzijn Jo Vandeurzen in de Commissie Welzijn, Volksgezondheid en Gezin van het Vlaams Parlement uitleg bij de invoering van de persoonsvolgende financiering. Op 18 april 2017 gaven ze een stand van zaken en beantwoordden ze een aantal vragen die leven bij de commissieleden en de sector.

Feiten en cijfers

Een jaar na de lancering kan het VAPH al enkele voorlopige cijfers voorleggen over de vooruitgang van de overgang. Die tonen aan dat de fundamentele verandering is ingezet.

  • 24.058 meerderjarigen maken op 18 april 2017 gebruik van een persoonsvolgend budget. Een klein deel daarvan zijn nieuwe cliënten. De meerderheid ontving vroeger zorg in natura of een persoonlijke-assistentiebudget en heeft nu een persoonsvolgend budget toegewezen gekregen. De toegewezen budgetten maken het verderzetten van de vroegere ondersteuning mogelijk. Om de budgetten van de cliënten zorg in natura te bepalen, werden de middelen per voorziening verdeeld over de cliënten van die voorziening (over de gevolgen daarvan, zie verder bij Een omslag in drie transities).
     
  • Elke budgethouder kan zijn budget volgens de nieuwe bestedingsregels inzetten. Opvallend: de meerderheid van de budgethouders kiest er momenteel voor om zijn ondersteuning op dezelfde manier als vroeger in te vullen. Slechts een minderheid van de gebruikers heeft het vrij besteedbaar bedrag opgenomen.
     
  • Een eerste voorzichtige analyse geeft aan dat er 12.700 personen op de wachtlijst staan. 75 procent daarvan ontvangt al enige vorm van ondersteuning in de vorm van een basisondersteuningsbudget, rechtstreeks toegankelijke hulp of al een deel persoonsvolgende financiering. Die mensen zijn ingedeeld in drie prioriteitengroepen. Er zijn nog transitiebewegingen bezig (mensen die nog een aanvraag volgens de vroegere procedure hebben ingediend of die vorig jaar nog zijn ingestroomd in een voorziening volgens de vroegere zorgregieregels) waardoor het aantal wachtenden in de prioriteitengroepen nog kan veranderen. Daardoor kan het VAPH op dit ogenblik nog niet zeggen op welke plaats op de wachtlijst ze staan of hoe lang de wachttijden zijn. Om verwarring te vermijden, zal het VAPH daarover pas informatie geven wanneer de wachtlijsten stabiel zijn, hopelijk tegen het einde van dit jaar.

 

Persoonsvolgende financiering in cijfers

  • In totaal waren er op 18 april 2017 24.058 budgethouders.

  • Het budget voor niet-rechtstreeks toegankelijke hulp bedraagt 930 miljoen euro (t.o.v. 890 miljoen euro in 2015), waarvan 922 miljoen euro persoonsvolgend (t.o.v. 110 miljoen euro in 2015) en 8 miljoen euro aanbod gefinancierd (t.o.v. 780 miljoen euro in 2015).

  • Binnen de versnelde procedure via automatische-toekenningsgroepen waren er:

    • 171 aanvragen ‘noodsituatie’, waarvan 110 goedgekeurd

    • 37 aanvragen tot spoedprocedure, waarvan 29 goedgekeurd

    • 22 dossiers die de status ‘maatschappelijke noodzaak’ kregen van de regionale prioriteitencommissie

Een omslag in drie transities

De omslag naar de persoonsvolgende financiering omvat in feite drie transities:

  • de middelen voor zorg en ondersteuning persoonsvolgend maken;
  • evolueren naar gelijkwaardige budgetten voor gelijkwaardige profielen;
  • woon- en leefkosten loskoppelen van zorgkosten.

Hoe ver zijn die transities gevorderd?

De middelen voor ondersteuning persoonsvolgend maken

Die omslag is in één keer in januari 2017 gerealiseerd. Gesubsidieerde plaatsen bij zorgaanbieders bestaan niet langer en elke budgethouder kan zijn budget vrij besteden. Vergunde zorgaanbieders moeten daar soms nog aan wennen of zitten met vragen. Het VAPH probeert hen op verschillende manieren te ondersteunen.

Noot: het rechtstreeks toegankelijke aanbod wordt wel nog op directe wijze gefinancierd.

Evolueren naar gelijkwaardige middelen voor gelijkwaardige profielen

Om hun profiel te bepalen, doorlopen alle nieuwe instromers een objectieve aanvraagprocedure van ondersteuningsplanning en zorgzwaartebepaling. Daardoor krijgen personen met gelijkaardige vragen en zorgnoden een gelijk(w)aardige financiering.

In het klassieke financieringssysteem werd in de subsidie van de voorzieningen onvoldoende rekening gehouden met de feitelijke zorgzwaarte van cliënten. Bovendien bestaan er sinds de jaren ‘80, ondanks eerdere aanpassingen, nog altijd belangrijke verschillen in de subsidies tussen voorzieningen onderling.

Oorspronkelijk was het de bedoeling om geleidelijk aan de historische verschillen weg te werken door correcties in de subsidies door te voeren. Omdat dat nog niet is kunnen gebeuren, heerst er onzekerheid en ongerustheid in de sector. De minister en de administrateur-generaal zijn zich daarvan bewust, maar wijzen erop dat het nog altijd de bedoeling is om de correcties door te voeren.

Noot van de redactie: de taskforce ‘persoonsvolgende financiering meerderjarigen’ heeft ondertussen een correctiemechanisme uitgewerkt dat ook politiek aanvaard werd. We vertellen u daarover meer in de volgende nieuwsbrief.

De ‘woon- en leefkosten’ loskoppelen van zorgkosten

In de toekomst moeten we naar een transparant systeem waarin de Vlaamse overheid de zorgkosten draagt. De cliënt zelf staat in voor zijn woon- en leefkosten. Zo hoeven ‘wonen’ en ‘zorg’ niet langer aan elkaar gekoppeld te zijn. Terwijl de zorgkosten overal op een gelijkaardige manier worden bepaald, kan de cliënt onderhandelen over zijn woon- en leefkosten. Op die manier kan hij bewuste keuzes maken. Om die omschakeling te maken, is een transitieperiode van vier jaar voorzien. Vandaag zit al een derde van de meerderjarige personen met een handicap in dat systeem.

Hoe houden we zorgvernieuwing op koers?

Zorggarantie en vraaggestuurde zorg

Het Perspectiefplan 2020 dat gelanceerd werd door minister Vandeurzen schuift garantie op zorg en vraaggestuurde zorg als belangrijke ambities naar voren. De voorbije jaren is er veel gedaan om die twee doelstellingen uit het Perspectiefplan 2020 te realiseren. De omslag naar de persoonsvolgende financiering is een belangrijke stap naar vraaggestuurde zorg. In de procedure zelf ligt bovendien veel nadruk op vraagverheldering en op het ondersteuningsplan persoonsvolgend budget. Ook zijn er heel wat stappen gezet in de richting van zorggarantie: de invoering van het basisondersteuningsbudget, de uitbreiding van de rechtstreeks toegankelijke hulp, de bijkomende middelen voor het uitbreidingsbeleid, het systeem van automatische-toekenningsgroepen en de procedure van prioritering waarbij voor elke prioriteitengroep budget zal worden voorzien.

Goed geïnformeerde gebruikers

Het Perspectiefplan 2020 stelt ook dat elke transitie moet gebeuren met duidelijke, correcte informatie. Het VAPH zet diverse kanalen in om informatie te verstrekken op maat van de gebruikers en de juiste vorming te bieden voor de sector en de belanghebbenden. De website vaph.be, het magazine Sterk, de provinciale infosessies, het digitale loket ‘mijnvaph.be’, de helpdesks, de PVF-infolijn en verschillende brochures passen allemaal binnen die doelstelling. Er zijn in de toekomst ook nog andere initiatieven gepland. Het VAPH probeert bovendien om op alle specifieke vragen een gestructureerd en klantgericht antwoord te geven. Dat is niet altijd evident, omdat met nieuwe regelgeving ook een nieuw interpretatief kader gepaard gaat.

Daarnaast kunnen personen die ondersteuning nodig hebben, ook onder meer terecht bij gebruikersorganisaties, diensten maatschappelijk werk en diensten ondersteuningsplan.

Personen die al een persoonsvolgend budget hebben, ook de voormalige gebruikers zorg in natura, kunnen terecht bij de door het VAPH vergunde bijstandsorganisaties.

Bijstand en controle

Het nieuwe systeem is een jaar geleden ingezet. Zowel voor cliënten als zorgprofessionals blijven de veranderingen een hele uitdaging. Eigen regie en sociaal ondernemerschap in de voorzieningen zijn niet vanzelfsprekend, zo blijkt na één jaar persoonsvolgende financiering. Om het ondernemerschap in de praktijk te brengen, wat nodig is in het nieuwe systeem, zijn de nodige competenties vereist. Daarom wordt in de nabije toekomst een systeem van coaching opgestart. Die coaches zullen vergunde zorgaanbieders leren om te gaan met de zorgvernieuwing. Het VAPH probeert op die manier zorgaanbieders waar mogelijk te ondersteunen en hen correct en tijdig te informeren. Tegelijk beseft het VAPH dat controles noodzakelijk zijn. Verhalen over ‘creatieve interpretaties’ of misbruiken van het systeem worden nageplozen en indien nodig aangepakt.

Na iets meer dan een jaar persoonsvolgende financiering kunnen we stellen dat het ondersteuningslandschap voor (meerderjarige) personen met een handicap grondig wordt gewijzigd. Op basis van de eerste vaststellingen wordt bijgestuurd waar nodig en wenselijk. Een grondige evaluatie wordt voorzien in 2018.