Gedachtewisseling in de Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gezin - oktober 2018

Het VAPH blikt terug, maar kijkt ook vooruit

Hieronder vindt u de onderwerpen die op 23 oktober 2018 tijdens de gedachtewisseling tussen Vlaams minister van Welzijn Jo Vandeurzen, administrateur-generaal van het VAPH James Van Casteren en de commissieleden aan bod kwamen.

1. Enkele cijfers

Als we kijken naar de cijfers van de eerste twee kwartalen van dit jaar, van januari tot juni 2018, zien we het volgende:

  • 21.152 personen maakten gebruik van 212 erkende diensten voor rechtstreeks toegankelijke hulp.
  • 14.725 personen kregen een zorgbudget.
  • 10.332 kinderen en jongeren konden terecht in 98 erkende multifunctionele centra.
  • De Vlaamse Regering maakte voor dit jaar 8.416.830 euro aan uitbreidingsmiddelen vrij voor minderjarigen, voor zowel de persoonsvolgende convenanten (de dringendste aanvragen) als de persoonlijke-assistentiebudgetten.
  • Het aantal budgethouders met een persoonlijke-assistentiebudget steeg met maar liefst 29,8 procent.
  • Halverwege 2018  zijn er 7 nieuwe zorgaanbieders bijgekomen. Er zijn in totaal 270 vergunde zorgaanbieders.
  • Ook het aantal groenezorginitiatieven (bijvoorbeeld zorgboerderijen) neemt gestaag toe. Halverwege 2018 tellen we 13 nieuwe registraties. In totaal zijn er nu 39 groenezorginitiatieven.

Aantal wachtenden bij meerderjarigen

We zien een lichte stijging in het totale aantal wachtenden: eind juni 2018 waren er 14.607 aanvragen in de prioriteitengroepen, terwijl er eind 2017 14.254 waren. Die stijging is onder meer te verklaren doordat het nieuwe systeem veel meer mogelijkheden biedt en nieuwe aanvragen in de hand werkt. Daarnaast zijn er veel herprioriteringen vanuit prioriteitengroep 3 naar groep 2 of 1, omdat de nood van de aanvragers groter is geworden. Momenteel ziet de verdeling er zo uit:

  • 1050 wachtenden in prioriteitengroep 1
  • 950 wachtenden in prioriteitengroep 2
  • 12.607 wachtenden in prioriteitengroep 3

Een vierde van alle wachtenden kan rekenen op een deelbudget. Een vierde heeft momenteel noch een basisondersteuningsbudget, noch rechtstreeks toegankelijke hulp, noch een persoonsvolgend budget. In 2019 wil de Vlaamse Regering (via de Vlaamse Sociale Bescherming) een zorgbudget voorzien voor de wachtenden in prioriteitengroep 1 en 2. Het aantal wachtenden in prioriteitengroep 3 vormt de grootste groep. We merken op dat er in die groep heel wat dossiers zijn waarin weinig beweging is vast te stellen. Weinig mensen uit die groep vragen bijvoorbeeld hulpmiddelen aan of stellen een vraag naar herprioritering. Daarom zullen we die groep bevragen, zodat we een duidelijk profiel kunnen schetsen en een beter zicht kunnen krijgen op hun noden en hoe daar het best op ingespeeld kan worden (aan de hand van een zorgbudget, rechtstreeks toegankelijke hulp of een persoonsvolgend budget).

Evolutie van het aantal budgethouders met persoonsvolgende budgetten

Op 30 september 2018 telden we 24.537 budgethouders met een persoonsvolgend budget. We verwachten, rekening houdend met de nog voorziene investeringen, een groot aantal nieuwe budgethouders in de tweede helft van 2018.

In de eerste helft van 2018 kregen 868 personen een persoonsvolgend budget ter beschikking gesteld. Hierbij gaat het om 291 nieuwe budgethouders; voor de overige personen werd het reeds beschikbare budget aangepast (in de meeste gevallen verhoogd). 721 budgetten werden automatisch ter beschikking gesteld. In enkele gevallen kan een zelfde persoon gedurende hetzelfde jaar meer dan één persoonsvolgend budget ter beschikking gesteld krijgen, bijvoorbeeld: een tijdelijk persoonsvolgend budget noodsituatie, gevolgd door een definitief persoonsvolgend budget na noodsituatie.

Van de personen die een automatische terbeschikkingstelling kregen, stond 31 procent al op de wachtlijst. De automatische terbeschikkingstellingen doen de wachtlijst dus afnemen. Tegelijk biedt de automatische toekenning zorggarantie aan mensen met niet-inplanbare zorgnoden.

We verwachten in totaal 2445 terbeschikkingstellingen voor 2018. In de tweede helft van 2018 verwachten we in het bijzonder de terbeschikkingstellingen in functie van de zorgcontinuïteit multifunctionele centra. De meeste jongeren wachten immers tot na afloop van het lopende schooljaar om over te stappen van de ondersteuning binnen het multifunctioneel centrum naar ondersteuning die gerealiseerd wordt met het persoonsvolgend budget. Verder zullen we in het najaar van 2018 ook de effecten zien van de extra inspanningen voor personen met een niet-aangeboren hersenletsel en voor geïnterneerde personen met een handicap.

2. Observaties 2018

De monitoring van het eerste en tweede kwartaal van 2018 laat het VAPH toe om prognoses te maken voor de tweede helft van 2018. Hoeveel beschikbare middelen hebben we in totaal voor 2018? Welke observaties kunnen we maken binnen de automatischetoekenningsgroepen?

Beschikbare middelen

In 2018 hebben we een bedrag van  78,8 miljoen euro beschikbaar voor het ter beschikking stellen van bijkomende persoonsvolgende budgetten. Rekening houdend met de middelen die we voor het hele jaar nodig denken te hebben voor de automatische terbeschikkingstellingen, schatten we dat er nog 16.116.760 euro rest voor het ter beschikking stellen van persoonsvolgende budgetten aan de wachtenden in de prioriteitengroepen. Na de derde monitoring bekijken we de cijfers opnieuw en gaan we na of we binnen de prioriteitengroepen nog extra persoonsvolgende budgetten ter beschikking kunnen stellen.

Automatischetoekenningsgroepen

Het aantal noodsituaties daalt. Het aantal spoedprocedures voor snel degeneratieve aandoeningen blijft stabiel.

De zorgcontinuïteit persoonlijke-assistentiebudget blijft voorlopig beperkt, aangezien alle +18-jarigen in 2017 al de overstap van een persoonlijke-assistentiebudget naar een persoonsvolgend budget hebben gemaakt. Vandaag kunnen alle  18-tot-21-jarigen de overstap naar een persoonsvolgend budget maken. In de multifunctionele centra voeren we de zorgcontinuïteit gradueel in. De grootste groep, mensen van 22 jaar en ouder, maakt na afloop van het lopende schooljaar de overstap naar een persoonsvolgend budget.

Met betrekking tot de uitzonderingsprocedure 7/7 (bijvoorbeeld van vijf naar zeven dagen en nachten ondersteuning) zien we opvallend minder aanvragen dan aanvankelijk verwacht.

Ten slotte is de regelgeving gewijzigd voor de terbeschikkingstelling vanuit de Centrale Registratie van Zorgvragen, waardoor de budgettaire kosten zullen dalen.

3. Voorspellingen 2019

Beschikbare middelen

De meerjarenbegroting van de Vlaamse Regering voorziet volgend jaar voor ongeveer 100 miljoen euro aan middelen, zowel voor trap 1 als trap 2. In het uitbreidingsbeleid van het VAPH werd 92,5 miljoen ingeschreven. Samen met een efficiënte herinzet van de middelen die vrijkomen door uitstroom en een optimale aanwending van de reeds beschikbare middelen, kan zo een grote inspanning geleverd worden voor zowel minder- als meerderjarigen en zowel in de rechtstreeks als in de niet rechtstreeks toegankelijke hulp.

Trap 1 (zorgbudget en rechtstreeks toegankelijke hulp)

Ongeveer 10 miljoen euro extra middelen gaan naar trap 1. Daarmee wordt de capaciteit rechtstreeks toegankelijke hulp uitgebreid en worden bijkomende zorgbudgetten voor personen met een handicap toegekend. Dat bedrag wordt aangevuld met restmiddelen uit 2018.

Trap 2: minderjarigen (persoonlijke-assistentiebudget, persoonsvolgend convenant en multifunctioneel centrum)

8 miljoen euro aan bijkomende middelen worden ingezet voor minderjarigen, in het bijzonder voor het toekennen van persoonlijke-assistentiebudgetten. Dankzij optimalisaties van de reeds beschikbare budgetten zal het bedrag voor bijkomende persoonlijke-assistentiebudgetten nog verhoogd kunnen worden (tot maximaal 12 miljoen euro). Daarnaast breiden we de plaatsen voor jongeren met extreme gedrags- en emotionele problemen uit van 72 naar 139. In de multifunctionele centra komt dan weer extra capaciteit vrij dankzij de doorstroom naar de meerderjarigenzorg die voor de jongvolwassenen gerealiseerd wordt via de procedure zorgcontinuïteit.

Trap 2: meerderjarigen (persoonsvolgend budget)

Dankzij de extra middelen uit uitbreidingsbeleid én de vrijkomende middelen door uitstroom kan in 2019 een bedrag van 100 miljoen euro ingezet worden voor persoonsvolgende budgetten. Met deze 100 miljoen euro kunnen op basis van de huidige prognoses meer dan 2800 vragen naar persoonsvolgende budgetten worden ingevuld.

De beschikbare middelen zullen in de eerste plaats gaan naar automatische terbeschikkingstellingen (bijna 70 miljoen euro). Daarbij zien we een stijging van het aantal persoonsvolgende budgetten dat in functie van zorgcontinuïteit multifunctionele centra zal ter beschikking gesteld worden (in 2019 kan zorgcontinuïteit gerealiseerd worden vanaf de leeftijd van 21 jaar).

De andere automatischetoekenningsgroepen blijven min of meer stabiel.

Voor de prioriteitengroepen worden de middelen (iets meer dan 30 miljoen euro) in 2019 anders verdeeld dan in 2018: 85 procent gaat naar prioriteitengroep 1; 10 procent naar prioriteitengroep 2 en 5 procent naar prioriteitengroep 3.

4. Inhoudelijke evoluties

Het VAPH evalueert continu de persoonsvolgende financiering en stuurt bij waar nodig.

Optimaliseren van processen en instrumenten

Sinds de invoering van de persoonsvolgende financiering worden de nieuwe administratieve processen zorgvuldig opgevolgd. De procedure tot het aanvragen van een persoonsvolgend budget wordt al volop geoptimaliseerd: er worden inspanningen geleverd om personen op maat te helpen bij het opmaken en indienen van een ondersteuningsplan persoonsvolgend budget en om de kwaliteit van de ondersteuningsplannen te garanderen. In 2019 zal de procedure maatschappelijke noodzaak aangepast worden in functie van een snellere en efficiëntere beoordeling van die aanvragen. Ook de methode om de zorgzwaarte te objectiveren en budgetten te bepalen, wordt bijgestuurd.

Tweede correctiefase: naar gelijkwaardige budgetten voor gelijkwaardige profielen

Momenteel worden de nodige voorbereidingen getroffen om in de periode 2019 tot en met 2022 alle budgetten die ter beschikking gesteld werden in het kader van de omschakeling van het oude naar het nieuwe systeem aan te passen, zodat de verschillen en ongelijkheden uit het verleden kunnen worden weggewerkt.

Bijzondere projecten

Het VAPH heeft enkele bijzondere projecten lopen, met name voor personen met een niet-aangeboren hersenletsel en voor geïnterneerde personen met een handicap.

  • Sinds 15 oktober 2018 kunnen personen met een niet-aangeboren hersenletsel in afwachting van een persoonsvolgend budget een directe financiering aanvragen. Met een vast bedrag kunnen ze ondersteuning genieten bij een vergunde zorgaanbieder naar keuze.
  • Vanaf december 2018 krijgen geïnterneerde personen met een handicap vanuit de gevangenis, forensische psychiatrische units (FPC’s) en mediumsecurityafdelingen meer doorstroommogelijkheden naar gepaste VAPH-ondersteuning via directe financiering. Daarvoor werken we intensief samen met de overheidsdiensten van Volksgezondheid en Justitie.

Samenwerking met andere sectoren

Sinds de invoering van de persoonsvolgende financiering voor personen met een handicap, en mede dankzij de ruime inzetbaarheid van het persoonsvolgend budget, lijken de grenzen tussen het VAPH en de andere welzijnssectoren enigszins te vervagen. Dat leidt vandaag tot vraagstukken inzake combinatiemogelijkheden en dubbele subsidie waar we nog niet meteen antwoord op hebben. Aan de hand van proefprojecten wordt dan ook getracht om de link naar de andere sectoren te verduidelijken en tot een goede intersectorale (en inter-administratieve) samenwerking te komen.

Kwaliteitsgarantie

Om de zorgkwaliteit te garanderen, werken we maatregelen uit rond verantwoord budgethouderschap (voor de cliënten) en sociaal ondernemerschap (voor de vergunde zorgaanbieders). Daarnaast zullen we op korte termijn ondersteuning bieden bij de overgang naar woon- en leefkosten en breiden we het huidige meldpunt woon- en leefkosten verder uit naar een meldpunt voor misbruik en fraude.

Persoonsvolgende financiering minderjarigen

Vanaf 2020-2021 wordt de persoonsvolgende financiering voor minderjarigen gefaseerd ingevoerd. Parallel zet het VAPH gedurende 2018-2019 al in op het flexibeler maken van rechtstreeks toegankelijke hulp in functie van meer inclusieve trajecten, op het verruimen van de criteria voor de toekenning van een persoonlijke-assistentiebudget en op het verruimen van de mogelijkheden tot besteden van het persoonlijke-assistentiebudget, en zetten we stappen naar een meer afgestemde inschaling en toegang tot het recht op verhoogde zorgtoeslag.

Jongeren met een extreme gedrags- en emotionele problematiek

Het aanbod voor jongeren met een GES+-problematiek wordt uitgebreid van 72 naar 139 plaatsen. Bovendien wordt gezorgd voor een betere omkadering van die plaatsen: de zorgaanbieder krijgt 2,75 voltijdse equivalenten (VTE’s) extra per 6 plaatsen, op voorwaarde dat hij een besloten setting, een voltijdse opvang en een minimumondersteuning kan aanbieden aan zes jongeren met extreme gedrags- en emotionele problemen.

Extra personeel voor begeleiding minderjarigen

Er komen 205 extra voltijdse equivalenten om tegemoet te komen aan de werkdruk en de complexe zorgvraag van kinderen en jongeren. Dankzij de gezamenlijke inspanningen van de Vlaamse Regering en de sociale partners krijgt 83 procent van de multifunctionele centra extra middelen voor de specifieke begeleiding van minderjarigen.

Communicatie

Het VAPH zet ook in 2018 verder in op communicatie. Via een sprekerspool verzorgt het VAPH opleidingen en toelichtingen. Er wordt ook ingespeeld op actuele thema’s met onder meer gerichte informatiesessies voor vrederechters en bewindvoerders, voor de kamer voor de bescherming van de maatschappij en voor vergunde zorgaanbieders in het kader van de procedures voor geïnterneerde personen en voor consulenten en bijstandsorganisaties in het kader van de nieuwe procedure van intensieve bemiddeling.

Het VAPH in cijfers

Het VAPH zet in op periodieke rapportering. Binnenkort worden op de website cijfers over de eerste jaarhelft van 2018 gepubliceerd.

Lees alle nieuwsberichten