Persoonsvolgend budget na transitie – een waaier aan nieuwe mogelijkheden

Als meerderjarige gebruiker van niet-rechtstreeks toegankelijke hulp beschikt u sinds januari 2017 over een persoonsvolgend budget (PVB). Met dat budget kunt u de zorg en ondersteuning die u in 2016 gebruikte, gewoon verderzetten. Maar u kunt er ook voor kiezen om uw ondersteuning elders of zelfs helemaal anders te organiseren. Ook een combinatie is mogelijk. We zetten de verschillende opties en de gevolgen op een rij.

Terugblik

Tot 2016 werden de voorzieningen van het VAPH rechtstreeks gefinancierd. Ze kregen van het VAPH subsidies waarmee ze een bepaald aantal personen met een handicap ondersteuning konden bieden. Dankzij de regelgeving ‘flexibel aanbod meerderjarigen’ konden de voorzieningen al soepel inspelen op de (soms wijzigende) vragen en noden van hun cliënten. Cliënten bleven wel in sterke mate afhankelijk van beschikbare plaatsen bij voorzieningen en van de daar geboden ondersteuning.

Op 1 januari 2017 werd de persoonsvolgende financiering ingevoerd. De middelen voor zorg en ondersteuning worden nu niet langer aan de voorziening, maar aan de individuele persoon met een handicap – de budgethouder – ter beschikking gesteld.

Om dat mogelijk te maken, was een hele omslag nodig. En, eerlijk toegegeven, die omslag is vandaag nog niet helemaal gemaakt zoals we het zouden willen. De middelen voor zorg en ondersteuning die voorheen naar de voorzieningen gingen, gaan vandaag naar de individuele budgethouders. Die grote en belangrijke stap is gezet, en is onomkeerbaar.

Maar, er zijn vandaag nog onterechte verschillen in de budgetten van cliënten. Door regelgeving uit de jaren '80 kreeg de ene voorziening verhoudingsgewijs meer subsidies dan de andere voorziening op het moment dat de budgetten van de voorzieningen werden omgezet werd naar individuele budgetten. Dit zorgt ervoor dat de individuele budgetten die met de omslag ter beschikking werden gesteld, nog niet voor alle budgethouders gelijk zijn in verhouding tot hun feitelijke zorgzwaarte.

Tussen 2017 en 2022 maken we er daarom werk van om voor alle meerderjarige cliënten die in 2017 een persoonsvolgend budget kregen op basis van hun zorggebruik, een budget ter beschikking te stellen dat overeenkomt met hun zorgzwaarte. Omdat ook de persoonlijke assistentiebudgetten en persoonsgebonden budgetten niet voor alle budgethouders optimaal waren afgestemd op de feitelijke zorgzwaarte, zorgen we ervoor dat ook deze budgetten aangepast kunnen worden in diezelfde periode.

Uw ondersteuning bij dezelfde zorgaanbieder verderzetten

Voor gebruikers die tevreden zijn over de ondersteuning die ze in de voorziening krijgen, hoeft er in eerste instantie niets te veranderen. Voor hen kan alles grotendeels blijven zoals het was: zij (her)bevestigen de ondersteuning die ze bij hun voorziening willen blijven gebruiken, via een hernieuwde individuele dienstverleningsovereenkomst. Het VAPH zorgt ervoor dat de voorziening net als vroeger de subsidies ontvangt om diezelfde ondersteuning te blijven bieden.

Van eigen bijdrage naar woon- en leefkosten

Toch is er een verandering voor alle gebruikers van VAPH-ondersteuning. Tussen 2017 en 2021 moeten alle voorzieningen en hun gebruikers geleidelijk de omslag maken van het systeem van ‘eigen bijdragen’ naar het systeem van woon- en leefkosten. Ten laatste op 1 januari 2021 moet elke individuele gebruiker de zorg en ondersteuning vanuit het persoonsvolgend budget vergoeden en alle andere kosten - denk aan huur, voeding, water en elektriciteit- uit eigen middelen betalen. Net als elke andere burger. De federale overheid keert daarvoor de integratietegemoetkoming en de inkomensvervangende tegemoetkoming uit. Het VAPH ijvert er bij de vergunde zorgaanbieders voor dat deze andere kosten redelijk en betaalbaar zijn en bij de andere partners dat voldoende tussenkomsten worden voorzien. Voorzieningen zullen niet langer een vast maandelijks bedrag vragen - de eigen bijdrage - maar de feitelijke kosten voor de gebruikte diensten en (nuts)voorzieningen aanrekenen. Door de woon- en leefkosten is er geen willekeurig onderscheid meer tussen cliënten die hun ondersteuning thuis organiseren en cliënten die hun ondersteuning en hun verblijf bij een VAPH-aanbieder organiseren. De Vlaamse overheid blijft ook investeren in infrastructuur, zodat de personen met een handicap niet de volledige kosten van een gespecialiseerde infrastructuur moet betalen.

Gelijkaardige ondersteuning aan een andere vergunde zorgaanbieder vragen

Beschikken over een persoonsvolgend budget biedt heel wat nieuwe mogelijkheden. Uw budget is onafhankelijk van de zorgaanbieder. U kunt het dus geheel of gedeeltelijk bij een andere vergunde zorgaanbieder inzetten. Als u dichter bij uw ouders of familie wilt gaan wonen, moet u niet langer wachten tot er een plaats vrijkomt in de gewenste voorziening. U hebt bovendien veel meer vrijheid om te kiezen bij welke zorgaanbieder u welke ondersteuning wilt inkopen. Dagbestedingsactiviteiten kunnen nogal eens van voorziening tot voorziening verschillen.

Vlot overstappen?

Het persoonsvolgend budget is ondertussen amper één jaartje oud en bevindt zich nog in de opstartfase. Overstappen van de ene naar de andere zorgaanbieder verloopt daarom soms nog moeizaam. De scheiding tussen ‘wonen’ en ‘zorg’ is nog niet volledig gerealiseerd, waardoor zorgaanbieders en cliënten in heel wat gevallen nog tegen de grenzen van de fysieke capaciteit (een bed, een plaats) aanlopen. Bovendien kan ook het eerder aangehaalde probleem van de historische ongelijkheid in de beginperiode nog voor moeilijkheden zorgen: voor wat de ene voorziening jarenlang deed met een beperkt budget, was er binnen een andere voorziening misschien meer budget voorhanden.

Bij dezelfde vergunde zorgaanbieder een (deels) gewijzigde ondersteuning vragen

Nu u als cliënt zelf de middelen voor zorg en ondersteuning in handen hebt, verstevigt uw positie ten aanzien van de vergunde zorgaanbieder. Hoewel we niet meteen forse onderhandelingen verwachten, kunt u als budgethouder toch makkelijker de stap zetten om uw ondersteuning anders te organiseren.

U moet uiteraard rekening houden met de ondersteuning die u nodig hebt en met de personeelsmiddelen die de zorgaanbieder daarvoor moet inzetten. Kiest u bijvoorbeeld voor collectief georganiseerde zorg, dan zult u ook rekening moeten houden met de andere cliënten. Een deel van uw persoonsvolgend budget moet u dan sowieso inzetten voor het groepsgebeuren zoals bijvoorbeeld voortdurende aanwezigheid van personeel en toezicht.

Een van de nieuwe mogelijkheden van het persoonsvolgend budget is: het vrij besteedbaar deel. Dat is een deel van het persoonsvolgend budget ter waarde van maximum 3.600 euro op jaarbasis waarvoor geen verantwoording afgelegd moet worden. Dat is voor alle duidelijkheid geen extra bedrag bovenop het budget. Als u het vrij besteedbaar deel opvraagt, dan kunt u de middelen die u vrij besteedt, niet meer inzetten voor zorg- of ondersteuningsgebonden kosten. Kiest u voor het vrij besteedbaar deel, dan kunt u geen aanspraak meer maken op dezelfde ondersteuning als voorheen. U moet dan een nieuwe overeenkomst met uw vergunde zorgaanbieder afsluiten.

In de overgangsperiode en rekening houdend met de historische ongelijkheid tussen voorzieningen, kan het opvragen van het vrij besteedbaar bedrag in bepaalde voorzieningen een erg grote impact hebben op hun werking. De middelen die de cliënten ‘vrij besteden’, worden immers niet meer bij de voorziening ingezet. Daardoor heeft de voorziening minder middelen om ondersteuning te organiseren.

Uw ondersteuning anders en elders organiseren

Er bestaat een hele waaier aan mogelijkheden om uw zorg en ondersteuning met het persoonsvolgend budget te organiseren: een arbeidsovereenkomst met een individuele begeleider of een interimkantoor afsluiten, dienstencheques aankopen om praktische hulp in te kopen, een mantelzorgovereenkomst aangaan … Dat zijn altijd individuele overeenkomsten waarbij ondersteuning geboden wordt in een een-op-eenrelatie. Daarnaast kunt u bijvoorbeeld ook ondersteuning inkopen bij een initiatief van ouderenzorg of bij een zorgboerderij. 

Toekomst

Najaar 2017 zijn nog lang niet alle mogelijkheden van het persoonsvolgend budget uitgewerkt. Denk bijvoorbeeld aan de mogelijkheid tot inzetten van het budget binnen de ruimere sector welzijn en gezondheid (ouderenzorg, psychiatrie, thuiszorg). Het VAPH werkt samen met de collega’s van Zorg en Gezondheid en in overleg met de vertegenwoordigers van de verschillende sectoren de ruimere bestedingsmogelijkheden verder uit.

Hulp nodig?

Hebt u hulp nodig om organisatie van uw ondersteuning te herbekijken? Dan kunt u terecht bij een van de vijf door het VAPH vergunde bijstandsorganisaties. De kostprijs van de bijstandsorganisatie kunt u met het persoonsvolgend budget vergoeden. Maakte u in 2016 als meerderjarige persoon met een handicap gebruik van de diensten van een voorziening en besteedt u uw volledige persoonsvolgend budget aan ondersteuning via een voucherovereenkomst? Dan kunt u eenmalig gratis bijstand verkrijgen van een bijstandsorganisatie. Het VAPH betaalt de bijstandsorganisatie in dat geval 300 euro. Lees het artikel daarover.