Persoonsvolgende financiering neemt verder vorm aan

Op 18 april 2017 gaven de administrateur-generaal van het VAPH, James Van Casteren, en Vlaams minister van Welzijn Jo Vandeurzen de leden van de Commissie Welzijn, Volksgezondheid en Gezin van het Vlaams Parlement toelichting bij de invoering van de persoonsvolgende financiering (het verslag vindt u hier). Twee maanden later, op 20 juni, kregen dezelfde commissieleden opnieuw een stand van zaken.

Op het moment van de presentatie in de commissie hadden 24.090 klanten een persoonsvolgend budget. Vier procent daarvan kreeg dat budget nadat ze de nieuwe toeleidingsprocedure volgden.  Zesennegentig procent ontving vroeger zorg in natura, een persoonlijke-assistentiebudget of een persoonsgebonden budget en heeft nu een persoonsvolgend budget gekregen waarmee de vroegere ondersteuning verder gezet kan worden. De transitie van die grootste groep verliep niet zonder moeilijkheden. De leden van de commissie stonden dan ook lang stil bij enkele nieuwe scenario’s en oplossingen.  

De omslag naar de persoonsvolgende financiering omvat drie transities:

  • De middelen voor zorg en ondersteuning zijn sinds 1 januari 2017 persoonsvolgend. De transitie van zorg in natura naar persoonsvolgende budgetten gebeurde op basis van gegevens van 31 maart 2016. Op dit moment worden nog technische correcties doorgevoerd en wordt de in- en uitstroom van personen tussen 1 april en 31 december 2016 verwerkt.
  • Mensen met gelijkaardige vragen en zorgnoden hebben recht op een gelijk(w)aardige financiering. Om de budgetten te bepalen van de cliënten die vroeger zorg in natura kregen, werden de middelen per voorziening verdeeld over de cliënten van die voorziening. Dat bevestigde echter historische verschillen in subsidies tussen voorzieningen. De taskforce ‘persoonsvolgende financiering meerderjarigen’ bereikte een consensus over een nieuw plan van aanpak (zie hieronder).
  • De transitie naar een loskoppeling van woon- en leefkosten van de effectieve zorgkosten wordt uitgevoerd in de periode 2017 tot 2020. In het najaar bereidt de Taskforce de uitrol verder voor.
     

Gelijkwaardige budgetten voor gelijkwaardige profielen: het nieuwe plan
Om gelijkwaardige budgetten te garanderen, stelde de taskforce het volgende plan voor, dat uit twee fasen bestaat.
In 2018 worden in een eerste fase de persoonsvolgende budgetten verhoogd van de klanten uit de 15 à 20 procent van de voorzieningen waar de historische kloof het grootst is. Daarvoor worden extra middelen vrijgemaakt (bovenop het uitbreidingsbeleid). De voorzieningen waar die cliënten hun ondersteuning ontvangen, kunnen zo bijkomende personeelsleden inzetten. De verhoogde budgetten kunnen vanaf 1 juli 2018 beschikbaar worden gesteld.
In een tweede fase wordt tussen 2019 en 2022 het zorggebruik en de zorgzwaarte bepaald van alle voormalige gebruikers van zorg in natura (ook de houders van een persoonlijke-assistentiebudget, de convenanthouders en de houders van een persoonsgebonden budget). Daardoor zal vanaf eind 2022 voor iedereen met een persoonsvolgend budget de budgethoogte op dezelfde objectieve manier  zijn bepaald. Een objectieve inschaling kan enkel uitgevoerd worden door professionals die daarvoor een doorgedreven opleiding krijgen. Het VAPH zal hen aansturen, zodat zij 5000 à 6000 cliënten per jaar zo objectief mogelijk kunnen inschalen. De voorzieningen engageren zich om ook na de bepaling van de nieuwe budgetten de zorgcontinuïteit te garanderen.

7/7-garantie
De taskforce werkte ook een voorstel uit dat tegemoet komt aan de bezorgdheid van ouder wordende ouders die reeds jarenlang hun meerderjarige zoon of dochter met een handicap tijdens de weekends en vakanties nog thuis opvangen. Zij kregen bij de omschakeling naar de persoonsvolgende financiering geen budget dat 7/7 ondersteuning mogelijk maakt en vrezen dan ook dat hun jarenlange engagement nu een nadelig effect heeft voor hun kind. Deze ouders vragen de garantie dat als zij de weekend- en vakantieopvang niet meer structureel zelf kunnen opnemen, het persoonsvolgend budget verhoogd kan worden.
De taskforce werkte daarvoor een voorstel uit dat ook regelgevend verankerd wordt. Dankzij een gezamenlijk engagement van overheid én voorzieningen kan voor iedereen die eind december 2016 gebruik maakte van dag- en woonondersteuning én minstens 3,75 nachten woonondersteuning per week heeft én die structureel wil verhogen naar zeven nachten, een 7/7 ondersteuning worden gerealiseerd.

Eerste vaststellingen en bijsturingen

Meer dan een jaar na de start van de nieuwe aanvraagprocedure en zeker sinds de overgang van meer dan 20.000 cliënten naar een persoonsvolgend budget in januari 2017, zijn meerdere vaststellingen en bijsturingen mogelijk.

Zo valt het op dat er een grote toename is van het aantal noodsituaties. Dat zet een enorme druk op het systeem. De bedoeling van het nieuwe prioriteringssysteem was dat we mensen een perspectief wilden bieden: ‘hoe lang moeten we nog wachten op zorg en ondersteuning’. Die wachttijd zou korter zijn naarmate men in een hogere prioriteitengroep werd ingedeeld. Voor personen met een handicap die zich in een noodsituatie bevinden, of een snel degeneratieve ziekte hebben of die zich in een maatschappelijke kwetsbare situatie bevinden waar dringend moet worden ingegrepen, wordt een budget automatisch toegekend zonder dat men hoeft te wachten. Er wordt echter vastgesteld dat meer en meer mensen een aanvraag indienen voor een noodsituatie. Dienstverleners zouden ook aanraden om een procedure noodsituatie op te starten en geen gewone aanvraagprocedure met een indeling in een prioriteitengroep. Het gevolg is dat er heel veel aanvragen noodsituatie geweigerd moeten worden omdat men niet aan de strenge criteria voldoet. De criteria voor een noodsituatie zijn duidelijk bepaald. Het gaat om een plotse, onverwachte en onvoorziene situatie.  Door de vele weigeringen vragen velen zich af waarom die criteria zo streng moeten zijn. Dit is een moeilijke maatschappelijk discussie. Zolang er onvoldoende budgetten zijn, moeten er keuzes gemaakt worden. En die keuzes bepalen hoe lang de andere aanvragers voor een persoonsvolgend budget moeten wachten als ze ingedeeld werden in een prioriteitengroep.

Er is ook een financieel bureau aangesteld om kostendrijvers in het financieringssysteem in kaart te brengen. We zien dat er over de jaren heen meer middelen worden geïnvesteerd maar dat het soms niet duidelijk is in welke mate daar meer zorg voor personen met een handicap tegenover staat. Het is de taak van het financieel bureau om deze problematiek te onderzoeken en er een zicht op te krijgen.

Er zijn tot slot heel wat specifieke vragen die de minister en de administrateur-generaal beantwoorden en toelichten in de commissie. Het gaat over kortverblijf en respijtzorg, aangepaste opvang voor geïnterneerde personen met een handicap, het faciliteren van de doorstroom na intensieve revalidatie en maatregelen in functie van het behoud van de expertise en capaciteit ‘begeleid wonen’. 

Flankerende maatregelen

Eigen regie en sociaal ondernemerschap zijn bijzonder belangrijk in het nieuwe systeem van persoonsvolgende financiering. Bovendien heeft het VAPH momenteel meer dan 24.000 budgethouders, waar dat er vroeger maar 3500 waren. Rechtstreekse communicatie is dan ook noodzakelijk. Daarom neemt het VAPH verschillende initiatieven zodat de transitie gepaard gaat met duidelijke en correcte informatie en zodat de sector goed wordt ondersteund.

Coaching voor sociaal ondernemers

Van juli tot december 2017 zet het VAPH twaalf tot vijftien coachingstrajecten op bij evenveel vergunde zorgaanbieders. Het doel? De voorzieningen helpen groeien in sociaal ondernemerschap. Tijdens het traject trainen deskundige partners de zorgaanbieders op het vlak van leiderschap, corporate governance, businessmodellen, samenwerking en marktwerking. Op termijn moet dat leiden tot beleidsaanbevelingen voor de hele sector.

Afstemmen van vraag en aanbod

In april 2017 lanceerde het VAPH de Wegwijzer VAPH-ondersteuning. Op die website kan iedereen het aanbod van vergunde aanbieders voor meerderjarigen en rechtstreeks toegankelijke hulp raadplegen en doorzoeken. Bovendien is de beschikbare ondersteuning op een overzichtelijke kaart weergegeven. Dit handige instrument heeft meteen de weg naar de sector gevonden. Eind mei hadden zo’n 196 van ongeveer 260 aanbieders hun aanbod in de Wegwijzer geplaatst en werden er bijna 2000 zorgactiviteiten aangeboden.

Nieuwe informatiekanalen

Duidelijke en correcte informatie verspreiden is een continu aandachtspunt. Sinds 1 juni 2017 is de nieuwe VAPH-website voor personen met een handicap online. Die website bundelt informatie over aanvraagprocedures, tegemoetkomingen, organisaties die hulp aanbieden over VAPH-dienstverlening … Een heldere navigatiestructuur maakt de site makkelijk doorzoekbaar en er zijn ook een aantal laagdrempelige wegwijspagina’s. Het VAPH informeert geïnteresseerden sinds juni ook rechtstreeks via een laagdrempelige, digitale nieuwsbrief. Die is bedoeld voor personen met een handicap en hun omgeving. In de nieuwsbrief verschijnen berichten over de dienstverlening van het VAPH, recente ontwikkelingen, …

Persoonsvolgende financiering in voorlopige cijfers

  • Tussen 1 januari en 18 mei 2017 stelde het VAPH 692 persoonsvolgende budgetten ter beschikking aan 677 personen. Bijna de helft daarvan kreeg zijn budget via automatische toekenning.
  • 23 % van de ter beschikking gestelde persoonsvolgende budgetten is op dit moment nog niet opgestart. Het VAPH contacteert deze budgethouders en verwijst ze door naar organisaties die hen helpen om opgestart te geraken.
  • 7,4 % van de budgethouders is aangesloten bij een bijstandsorganisatie.
  • Van de 20.000 voormalige gebruikers van zorg in natura heeft slechts een kleine minderheid zijn ondersteuning aangepast:
    • 78 gebruikers zijn van vergunde aanbieder veranderd.
    • 97 gebruikers hebben hun punteninzet bij de voorziening verminderd.
    • 303 gebruikers zijn volledig gestopt met betalen met vouchers.
    • 314 gebruikers hebben een vrij besteedbaar deel van het persoonsvolgend budget opgevraagd.