Sensoa Vlaggensysteem

Iedereen krijgt wel eens te maken met seksueel grensoverschrijdend gedrag. U kunt het zelf meemaken of het zien gebeuren. Misschien vertelt iemand erover tegen u. Het kan gaan over heel uiteenlopende dingen. U kunt ongepaste opmerkingen krijgen maar u kunt ook gedwongen worden tot handelingen die u niet wilt doen of niet wilt ondergaan. Het is ook mogelijk dat u zelf al eens te ver bent gegaan. Dat u geen rekening hebt gehouden met de gevoelens of de positie van de andere.

Hoe weet u wanneer gedrag te ver gaat en niet meer oké is? En hoe kunt u er op reageren? Het Vlaggensysteem van Sensoa helpt u bij die vragen. Met het Vlaggensysteem kunt u nagaan of gedrag oké is of niet en hoe ernstig het is.

Hoe werkt het Vlaggensysteem?

Aan de hand van 6 criteria kunt u seksueel gedrag indelen in 4 categorieën van ernst, aangeduid met verschillende kleuren vlaggen. Bij elk type vlag krijgt u een aangepaste reactie voorgesteld.

De 6 criteria zijn:

  • wederzijdse toestemming: iedereen gaat akkoord
  • vrijwilligheid: iedereen doet vrijwillig mee
  • gelijkwaardigheid: iedereen is gelijkwaardig
  • ontwikkelings- of functioneringsniveau: iedereen kan het gedrag aan
  • context: het gedrag past in de context
  • impact: het gedrag heeft geen negatieve gevolgen

Seksueel gedrag krijgt enkel een groene vlag als alle voorwaarden oké zijn. Als een of meer criteria niet duidelijk zijn of ze zijn heel duidelijk niet oké, kan het gedrag geen groene vlag krijgen. Dan krijgt het gedrag een gele, een rode of een zwarte vlag. Gedrag dat licht over de grens is wegens bijvoorbeeld onduidelijke toestemming of omdat het over opmerkingen gaat, krijgt een gele vlag. Als er verschillende criteria duidelijk niet oké zijn, zoals bijvoorbeeld ongevraagde intieme aanrakingen of dreigementen, krijgt het gedrag een rode vlag. Heel ernstig grensoverschrijdend gedrag zoals feiten met gebruik van geweld of ongewenste penetratie (verkrachting), krijgt een zwarte vlag.

Naast de 6 criteria zijn er nog een aantal factoren die het gedrag ernstiger kunnen maken of andersom net verzachtend kunnen werken, zoals de intensiteit of mate van intimiteit, de intentie van de persoon die het gedrag stelt en de frequentie van het gedrag.

Het Vlaggensysteem maakt gebruik van situatietekeningen om het thema en de criteria te bespreken en in te oefenen. Op de website van Sensoa vindt u enkele voorbeelden. In het Vlaggensysteem voor volwassenen zijn er 50 voorbeelden opgenomen.

Het Sensoa Vlaggensysteem als tool voor het team

Het Vlaggensysteem is voor een team een handige tool. In het handboek staan allerlei suggesties om met uw team aan de slag te gaan met het materiaal. U kunt het Vlaggensysteem aanwenden om incidenten correct in te schatten en aan te pakken. U kunt het materiaal gebruiken om het thema intimiteit en seksuele integriteit bespreekbaar te maken. U kunt het gebruiken bij de begeleiding van cliënten. En het kan dienen als houvast bij het uitwerken van een beleid.

Omgaan met incidenten

Bij incidenten kunt u op basis van de criteria van het Vlaggensysteem met het team een inschatting maken of het gedrag over de grens is of niet én hoe ernstig de eventuele grensoverschrijding is. U kunt aan het incident een vlag geven en op basis van die vlag correct reageren en een aanpak op lange termijn uitwerken.

De klassieke aanpak van het Vlaggensysteem is verbaal. Dat kan moeilijkheden geven als u werkt met mensen die een laag ontwikkelingsniveau hebben of over weinig taal beschikken. Met die doelgroep kunt u het gesprek niet of zeer moeilijk aangaan. Dan kunt u werken met een gedragsanalyse1: u observeert wanneer het gedrag optreedt of juist niet. U gaat op zoek naar uitlokkende en in stand houdende factoren, om daar eventueel op proberen in te werken. U probeert positief gedrag te versterken.

In het Vlaggensysteem voor volwassenen vindt u situatietekeningen met voorbeelden op verschillende niveaus: incidenten tussen cliënten, tussen professionals en cliënten en tussen professionals onderling. Het is de bedoeling om dat materiaal flexibel in te zetten: u kunt variaties aanbrengen in de situatie, ze aanpassen naar uw eigen werksetting. Bij elke situatie zijn enkele varianten opgegeven als voorbeeld.

Werken aan beleid

Het Vlaggensysteem biedt veel aanknopingspunten om te werken aan een beleid. U kunt de situaties gebruiken als start voor de discussie over het thema. Welke situaties zijn wel en niet toegelaten binnen uw werkcontext? Waarom? Wat wilt u aan de cliënten leren en hoe stemt u de aanpak en het beleid daar op af? Welke handelingen kunnen beschouwd worden als functionele handelingen (deel van het takenpakket)? Hoe maakt u positieve seksuele ervaringen mogelijk voor cliënten? Welke beleidsbeslissingen zijn daarvoor nodig? Hoe kunt u een incident opvolgen?

Voor het op poten zetten van een beleid verwijzen we naar de online tool Grenswijs.be. Op die website vindt u handige tools om een beleid uit te werken voor de preventie en aanpak van agressie, pesten en seksueel grensoverschrijdend gedrag. U krijgt richtlijnen voor het uitwerken van een kwaliteitsbeleid, een preventiebeleid en een reactiebeleid.

Meer weten?

www.vlaggensyteem.be

www.grenswijs.be

Bronnen

Frans, E., De Wilde, K., Janssens, K., Van Berlo W. &Storms, O. (2016). Buiten de lijnen: Sensoa Vlaggensysteem voor kinderen en jongeren met bijzondere behoeften: handleiding. Antwerpen/Apeldoorn: Sensoa/Garant.

Frans, E. (2021). Sensoa Vlaggensysteem voor volwassenen. Bespreekbaar maken van seksueel (grensoverschrijdend) gedrag. Antwerpen/Apeldoorn: Garant.

Frans, E. & Franck, T. (2010, 2014). Vlaggensysteem. Reageren op seksueel (grensoverschrijdend ) gedrag van kinderen en jongeren. Antwerpen/Apeldoorn: Sensoa/Garant.

1: De gedragsanalyse wordt beschreven in het boek Buiten de lijnen. U kunt een invulschema aanvragen via karen.dewilde@sensoa.be

Lees alle nieuwsberichten voor professionelen