Toelichting in Commissie Welzijn: stand van zaken uitvoering zorginvesteringsplan

De Vlaamse Regering maakt sinds 2016 de overgang naar persoonsvolgende financiering (PVF) voor personen met een handicap. De invoering van PVF – die onder meer tot vraaggestuurde zorg leidt en personen met een handicap meer autonomie geeft – leidde tot een omwenteling in de sector. 

De leden van de Commissie Welzijn, Volksgezondheid, Gezin en Armoedebestrijding van het Vlaams Parlement krijgen op gezette tijden toelichting over de overgang naar PVF. James Van Casteren, administrateur-generaal van het VAPH, en Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid, Gezin en Armoedebestrijding Wouter Beke, gaven op 15 maart 2022 een stand van zaken over PVF en het zorginvesteringsplan. Met dat plan investeert Vlaanderen deze legislatuur 1,6 miljard euro om perspectief te bieden aan personen met een handicap met de meest dringende zorgvragen. Het doel is om iedereen in prioriteitengroep 1 deze legislatuur binnen de 18 maanden een persoonsvolgend budget ter beschikking te stellen. 

Kwaliteit van leven voor personen met een handicap

Het VAPH biedt ondersteuning aan ruim 100.000 personen met een handicap. Zij maken gebruik van een of meerdere vormen van ondersteuning die bijdragen tot meer kwaliteit van leven. Financiële tegemoetkomingen voor hulpmiddelen of aanpassingen, rechtstreeks toegankelijke hulp (RTH), persoonsvolgende budgetten voor meerderjarigen en persoonlijke-assistentiebudgetten voor minderjarigen, of begeleiding en opvang van minderjarigen door multifunctionele centra. 

Hulpmiddelen voor meer zelfstandigheid

Bovenop de 37 miljoen euro die jaarlijks voor hulpmiddelen (individuele materiële bijstand) wordt voorzien, investeert de Vlaamse Regering deze legislatuur 2 miljoen euro extra. Hulpmiddelen en aanpassingen kunnen de zelfstandigheid van personen met een handicap in belangrijke mate bevorderen, de zorg thuis ondersteunen en veiliger maken, en bijdragen tot inclusie. 

Het VAPH geeft een tegemoetkoming voor heel wat hulpmiddelen en aanpassingen om dagelijkse activiteiten thuis zelfstandig te kunnen uitvoeren. De refertelijst telt liefst 295 rubrieken. In 2020 werden bijna 43.500 hulpmiddelen aangevraagd door 16.500 personen. 

De aanvraagprocedure werd vereenvoudigd voor een aantal hulpmiddelen en het VAPH blijft inzetten op innovatie en actualisatie van de refertelijst. Gedeeld gebruik, uitbreiding van de verhuur van hulpmiddelen en mogelijkheden en voorwaarden van een leeftijdsonafhankelijk hulpmiddelenbeleid worden momenteel onderzocht. 

Zorginvesteringsplan: perspectief voor mensen met meest dringende zorgnood

Elke aanvraag voor een persoonsvolgend budget wordt beoordeeld op basis van verschillende criteria. Die criteria bepalen in welke prioriteitengroep (1,2 of 3) aanvragen worden geplaatst. De prioriteitengroep geeft aan hoe dringend de nood is en is bepalend voor de terbeschikkingstelling van een persoonsvolgend budget. 

Door de extra middelen uit het zorginvesteringsplan werden in 2021 2211 persoonsvolgende budgetten (PVB) in prioriteitengroep 1 toegekend; veel meer dan in 2018 (439 PVB’s), 2019 (378 PVB’s) en 2020 (726 PVB’s). In 2021 kregen alle mensen in prioriteitengroep 1 die hun aanvraag voor 1 januari 2021 hebben ingediend, een PVB ter beschikking gesteld. Vlaanderen trok 107 miljoen euro uit om alle vragen in de hoogste prioriteitengroep sinds 2018 tot en met eind 2020 perspectief te bieden op een persoonsvolgend budget. Het doel is om ook de rest van de legislatuur een PVB ter beschikking te stellen binnen de 18 maanden na de aanvragen voor de mensen in prioriteitengroep 1. 

Naast de toekenning van persoonsvolgende budgetten via aanvragen in prioriteitengroep 1 verzekert het zorginvesteringsplan voldoende budget om de automatische toekenningen – aan mensen met een handicap die door een acute crisissituatie onmiddellijk nood hebben aan een persoonsvolgend budget – te garanderen. Ook voor minderjarigen die al ondersteuning kregen en die de overgang maken naar ondersteuning voor meerderjarigen. In 2021 werd voor automatische toekenningen 56 miljoen euro uitgetrokken. 

Tijdelijke deelbudgetten voor prioriteitengroep 2

Er zijn helaas onvoldoende middelen om elke zorgvrager in Vlaanderen een persoonsvolgend budget toe te kennen. Daarom wordt voor personen in prioriteitengroep 2 en 3 gezocht naar alternatieven. Voor prioriteitengroep 2 – de sterkst stijgende groep binnen de prioriteitenlijsten – wordt een experimenteel kader uitgewerkt om tijdelijke deelbudgetten toe te kennen. Op die manier kan er voor een stuk ook tegemoet gekomen worden aan de vragen van mantelzorgers om hen al deels te ‘ontzorgen’. Daar staat een bedrag van 20 miljoen euro tegenover. 

Bevraging prioriteitengroep 3 

Om na te gaan wat de huidige noden zijn, werd prioriteitengroep 3 uitgebreid bevraagd. Bijna 1000 mensen namen deel aan de bevraging; momenteel worden de resultaten verwerkt. Er werd onder meer bevraagd welke noden de mensen in de steekproef hebben, hoe ze die vandaag invullen, wat hen daarbij helpt, voor welke noden er geen of onvoldoende ondersteuning is, aan welke mogelijke oplossingen zij denken … De resultaten van de bevraging worden tegen de zomer vertaald naar beleidsaanbevelingen. 

Rechtstreeks toegankelijke hulp 

Rechtstreeks toegankelijke hulp (RTH) is beperkte, handicapspecifieke ondersteuning in de vorm van begeleiding, dagopvang of verblijf voor wie af en toe hulp nodig heeft. Heel wat mensen die een aanvraag hebben ingediend voor een persoonsvolgend budget, krijgen op die manier al enige vorm van ondersteuning.

In samenwerking met verschillende stakeholders – gebruikersorganisaties, aanbieders van RTH, ouderprojecten – werd een traject gelopen om vernieuwde RTH te concretiseren.  Met als basisprincipes laagdrempeligheid, flexibiliteit en vraaggestuurde oplossingen op maat van de gebruiker. RTH en reguliere en gespecialiseerde hulp- en dienstverlening werken samen en versterken elkaar. 

Minderjarigen

In 2021 kon voor 22,9 miljoen euro aan nieuwe persoonlijke-assistentiebudgetten (PAB) voor minderjarigen worden toegekend. Door onder meer de doorstroom naar een persoonsvolgend budget en de gespreide inzet van uitbreidingsmiddelen, kunnen de komende jaren meer budgetten worden toegekend. De beschikbare middelen worden toegekend aan de kinderen en jongeren met de meest dringende noden.  

Herbekijk de toelichting in de Commissie Welzijn

Lees alle nieuwsberichten